Сол кеште Арманның кекесінді сөзінен кейін Аяжан өзін мүлде бөтен, кішірейіп қалған әлемнің ортасында жалғыз қалғандай сезінді. Уақыт тоқтап қалғандай. Залдағы жарық тым суық, тым алыс көрінді. Қонақтардың күлкісі, әңгімелері оған бұл дүниеге тиесілі емес, алыс бір әлемнен жеткен сыбыр іспетті естілді. Ол тіпті тыныс ала алмады.
Сыланып киген әдемі көйлегі – бір кездері өзіне сондай ұнап, ерекше сезіндірген – енді тым артық, тым ашық, тым жат еді.
Көзінің ұшында жиналған жас шығып кетуге шақ қалды. Бірақ Аяжан оны ұстап қалуға тырысты. Бұл жастаған көздерден әлсіздік ағып кетпеуі керек еді.
Ішкі жан дүниесінде әлдебір сынып қалған нәрсе қайта жиналып, қайта қаланып жатқандай. Ол өзі үшін тұруға тиіс екенін ұқты. Өзін жоғалтпау үшін. Арман үшін емес – өз бақыты үшін.
Ол басын көтеріп, Арманға тура қарады. Оның көзінен тосындықты көрді – тіпті ашудың, тітіркеністің де ізі байқалды. Бірақ Аяжан бұл жолы енді үнсіз қалмайтынын білді.
— Жоқ… — деді ол ақырын, бірақ айқын дауыспен. Дауысы залдағы у-шуды жарып өтті. — Мен ешқандай «әлем аруы» емеспін. Мен – Аяжанмын. Бүгін – менің күнім. Мен оны мені қадірлемейтін адам үшін қор етпеймін.
Тыныштық орнады. Қонақтар өзара көз тастасты. Арман қозғалып, сөйлегісі келіп еді, бірақ ол оны бөліп жіберді:
— Саған көп уақыт күттім. Өзімді жоғалттым. Енді жеткілікті. Бүгіннен бастап мен өзім үшін өмір сүремін. Өзімді сүйемін. Саған қарап төмен қарамаймын енді.
Ол қолындағы бокалды көтерді:
— Бұл тост – өзіме. Барлық қыздарға арналады: ешкімге жалынбайтын, өзін өзі бағалайтын, махаббатты өзінен бастаған қыздарға!
Залдан баяу қол шапалақ естілді. Біреулер басын изеді. Арман көзін тайдырды. Бір сәтте Аяжан бүкіл әлемнің ортасына емес, өз өмірінің ортасына айналды.
Келесі апталар жаңа бетбұрыстармен өтті. Аяжан сурет салуға қайта оралды, өзінің бұрынғы армандарын еске түсірді. Өзі үшін өмір сүру – оның жаңа ұранына айналды.
Арманнан бірнеше хабарлама келді. «Қалайсың?», «Кешірші», «Бәрін қайтарғым келеді»… Аяжан оларды оқыды, бірақ жауап берген жоқ. Жауапсыз қалдыру – оның ішкі шешімі еді. Өйткені енді ол Арманға тәуелді емес.
Бірнеше айдан кейін Аяжан жас суретшілердің көрмесіне қатысты. Өзінің бірнеше автопортретін ұсынды: батыл, күрделі, терең. Сол кеште көрмені тамашалауға келгендердің арасында – бұрыңғыдағы сары қыз – Елена да болды. Ол күлімсіреп, жанына келді:
— Картиналарың… шынайы, өткір. Сен мүлде басқа адамсың қазір.
Аяжан күлімдеді. Иә, енді ол басқаша еді.
Бір күні университет жанындағы кафеде ол күтпеген адамды кездестірді. Бұл Арман емес, оның досы – Пиер еді. Ол бір тал теректің сары жапырағын ұсынып:
— Аяжан, мен көрмеңде болдым. Керемет… сенің жүрегің бар суреттеріңде. Арман – сені түсінбеді. Бірақ мен… мен саған әрдайым сендім.
Аяжан алғаш рет өзіне жай ғана жақсы қарап тұрған жігітті көрді. Ол оны өзгертуге тырыспады. Жай ғана жанында болғысы келді.
— Рақмет, Пиер. Қазір… достық – мен үшін ең құндысы.
Кейінгі жылдарда Аяжан өнер академиясын үздік бітірді. Өз галереясын ашты. Қазақстанда ғана емес, шетелде де көрмелері өтті. Оның туындылары – нәзіктік пен күштің үйлесімі. Әйел бейнесі – батыр, ана, тұлға.
Бірде Париждегі жеке көрмесінде Арман келді. Қолында – ақ раушандар. Біртүрлі ұялып, төмен қарап тұрып:
— Аяжан… Мен қателестім. Сен ерекше жансың. Қазір түсіндім. Мүмкін, біз бәрін қайта бастай аламыз ба?
Аяжан ұзақ қарады. Бұрынғы сезім жоқ еді. Оның орнында – сабыр мен түсіністік тұрды.
— Арман, мен енді басқа адаммын. Мен артқа қарамаймын. Өмірімде сен үшін орын қалмады. Бірақ саған шын жүректен жақсы өмір тілеймін.
Ол бұрылды. Арман үнсіз қалды да, кетті. Бұрынғыдай айқай да, көз жасы да болған жоқ.
Сол кеште Пиер келіп, Аяжанның қолын ұстады:
— Мен сенімен мақтанам. Сенің өнерің емес, рухың үшін. Ешкімнің көлеңкесінде қалмай, өзің бола білгенің үшін.
Аяжан оған күлімдеді. Бұл жолы – үмітпен, сеніммен.
— Рақмет. Енді мен дайынмын.
Сол сәтте еш сөз қажет болмады.
