Талғат баяу орнынан тұрып, веранданың көлеңкесінде отырған жерінен капюшонын басына киді. Ол жаңа ғана бір ерекше нәрсеге куә болғандай сезінді — бір-бірін тыңдай білетін отбасы. Ұрыс болды, иә, бірақ ұрыста да түсіністік бар еді. Бұл оған ертегі сияқты көрінді.
Аяулымның дауысы әсерлі шықты. Әлсіз де емес, өктем де емес — ол жай ғана шын жүрегінен сөйлеп тұрды. Ал Жанболат — әлгі костюм киген, суық көрінетін адам — оған әкесіндей жауап берді: сабырмен, түсіністікпен, өкінішпен.
Бір сәт Талғат кетіп қалмақ болды. Үйге қайтқысы келді, бірақ ішінде бір сезім оны тоқтатты. Веранда жаққа жайлап жақындай түсті. Жанболат оны әлдеқашан байқап қойған еді.
— Ей, балақай… Талғатсың ғой? — деді ол орнынан тұрып.
Талғат сәл тұрып қалды. Дауысы жұмсақ, бірақ нық еді. Бас изеді.
— Қуаныштымын қайта көргеніме. Бұрын саған ақша бергенім есімде. Бірдеңе жеп алдың ба?
— Иә… рахмет, аға. Көмектесті шынында.
Аяулым да орнынан тұрды. Ол Талғатқа қызыға қарап тұрды. Бұл бала мектептегі ешкімге ұқсамайтын. Бөтен әлемнен келгендей. Бірақ қорқынышты емес еді — шаршаған, бірақ сезімтал.
— Бүгін тамақ іштің бе? — деп сұрады ол.
Талғат басын шайқады. Жанболат даяшыны шақырып:
— Мына балаға ыстық тамақ әкел. Бір шыны шәймен, — деді.
Аяулым сәл жымиып қойды, ал Талғат ыңғайсызданып қалды. Мұндай көзқарасқа ол үйренбеген. Адамдар көбіне оны байқамаған сыңай танытатын.
— Атың кім? — деп сұрады қыз.
— Талғат.
— Мен — Аяулым.
— Білем… — деді ол байқамай, кейін ұялып кетті. Яғни… естігем.
— Ештеңе етпейді, — деді Аяулым. — Сен бұл жаққа жиі келетін шығарсың.
Талғат иығын көтерді.
— Мұнда ғана адамдар мені көргісі келетіндей болады.
Көп ұзамай даяшы ыстық тамақ әкелді. Картоп пен еттің иісі аңқып тұрды. Талғат үшін бұл ертегі сияқты еді. Жаймен ғана орындықтың шетіне отырып, асықпай жей бастады.
Жанболат оған қарап отырды. Бұл баладан ол бұрыннан жоғалған бір нәрсені көргендей болды — қайсарлық. Көзінде ауырлық бар, бірақ үмітсіздік жоқ. Ол жалынып, сұрап отырған жоқ. Тек… адам ретінде қарағандарын қалады.
— Айтшы, Талғат, қайда тұрасың?
— Ана көшемен, сұр көпқабатты үйлерде. Мамаммен… кейде әкем де болады.
Жанболат біраз үнсіз қалды да:
— Ертең біздің қорымызға келгің келе ме? Онда сен сияқты балаларға арналған орын бар — тамақ, киім, көмек көрсетеміз. Ешкім сені мәжбүрлемейді. Бірақ… қаласаң, ертіп бара аламын.
Талғат басын көтерді. Қалай жауап берерін білмеді. Бұрын оған мұндай жол ұсынылған емес. Өмірі алдын ала жазылып қойғандай: аштық, ұрыс, тіршілік үшін күрес.
— Ойланып көрсем бола ма?
— Әрине. Ешқандай қысым жоқ.
Аяулым оған жылы жүзбен қарады. Әкесінің тек өзіне ғана емес, Талғат сияқты балаларға да жанашырлықпен қарағанына іштей риза болды.
— Егер келсең, саған кітаптар әкелем. Мен оқыған, ұнаған біраз кітаптар бар. Кейбіреулері өте қызық.
Талғат алғаш рет жымиды. Ұяң, бірақ шын жүректен шыққан жымию.
— Қуана-қуана оқим.
Келесі күні Талғат келді. Нақты неге екенін өзі де білмеді, бірақ біреу оны адам деп қабылдағандай көрінді. Қорда оны жылы жүзбен қарсы алды. Сөмке, таза киім, ыстық тамақ берілді. Душқа түсті. Күлді — кішкене, бірақ шын күлкі.
Көп ұзамай ол тұрақты қатысушыға айналды. Асханада көмектесті, компьютермен жұмыс істеуді үйренді, үйірмелерге барды. Жанболат кейде келіп жағдайын сұрап тұрды, ал Аяулым кітаптар әкеліп жүрді. Екеуі де Талғатқа сүйеніш бола білді.
Өмір бірден өзгермеді. Әкесі әлі ішетін. Анасы үйде сирек болатын. Бірақ Талғат енді өзін жалғыз сезінбейтін. Қаланың бір бұрышында оны қабылдайтын орын бар екенін білді. Ол да маңызды еді.
Бірнеше айдан соң, күздің шуақты таңында, Талғат қордың ауласында Жанболатпен кездесті.
— Жанболат аға… бір нәрсе айтқым келеді.
— Айта ғой, Талғат.
— Мен лицейге тіркелдім. Аяғына дейін оқығым келеді. Қандай адам болатынымды білмеймін, бірақ… көше емес, одан да артық өмір сүруге мүмкіндігім бар екенін сезіндім. Бұл — сіздің арқаңызда. Өйткені біреу маған сеніп, қол созды. Жай ғана… адам ретінде қарады.
Жанболат иығына қолын қойып:
— Білесің бе, Талғат? Бұл — ең үлкен жеңіс. Ақша емес. Костюм емес. Осындай сәттер — нағыз байлық.
Талғат оның көзіне тіке қарады. Ол енді жаздағы үрейлі бала емес еді. Мүлде басқа адам. Тік, сенімді, арманы бар. Әзірше бұл арман көмескі болса да — шын.
**
Өмір — күтпеген тосынсыйларға толы. Кейде бір ғана сөз — тағдырды өзгертіп жібереді. Кейде аш бала мен алаңдаулы әке бір-бірінің өмір жолын өзгерте алады. Міндет болғандықтан емес — бірін-бірі шын көре білгендері үшін.
