Гүлназ түнгі жарықты сөндіріп, сығалап қараған бөлмеге кірді. Еденде жұмсақ кілем жайылған. Терезеден ай жарығы ақылды сәуле түсіріп тұр. Жомарт ақсақал көрпе жамылып, кітап оқудың орнына аспанға қарап жай ғана отыр еді. Қабырғадағы үлкен сағаттың тик-тық ырғағы тыныштықты сызып өткендей әсер қалдырды.
— Сәлеметсіз бе? — деп сұрады Гүлназ, жүрегі ыңғайсыз соғып. Ол есік жақтан жайлап келіп, үстел жанындағы орындыққа жайғасты.
— Мейірімді Гүлназ, — деді ақсақал қоспақ. — Сенің даусың тыныш, сөзің жылы. Жанымдағы ең үлкен сый – дәл осы сәт. Сенен бұрын мұндай сезімді мен ұмыта бастағанмын.
Гүлназ үнсіз бас изеді. Жомарт ақсақалдың үнсіз көшеге қарап отырған сәттері оның көңілінде жұмбақ қалдыратын. София кез келген адамның мазасызданған көңілін тілмен емес, жүрекпен түсінетін еді.
— Жомарт аке, сізге не керек? — деді жай ғана. — Балалық шақтың іздеуі ме? Әлде сырттан емес, іштен басталатын жылылық па?
— Сол бір кездегі адал махаббат, — деді ақсақал. — Балалық шағымның ақ жаулы жамылған анасы, әкемнің қолы, ағаларымның күлкісі… содан бері менің жанымда ешкім болмады. Оларды да бетпе-бет көрмедім, тек суреттерде қалды. Бірақ кеште сен маған жан-жақты қарағанда, мен сол кездегі Жомартпын… Ісім емес, жүрегім ашылып кетті.
Гүлназ көздерін сүртті, оның жан дүниесі ақсақалдың сөздерінде езіліп бара жатқандай болды.
— Мен сізге бұл түнді сый еттім, — деді ақсақал. — Менде өмірдің соңғы баспалдағында басқа тілектер қалған жоқ. Мен жарты ғасыр кездеспеген уақыты барындағы… ең қарапайым сезімді – жақын адамға деген сүйіспеншілікті қалпына келтіргеніңізге разымын.
Гүлназ оның сөздерін әр сыбыр естігіш мұңмен қабылдады. Бұл түнде ол әдеттегідей ғана күтуші емес – еңіндегі жанашыр, сырлас, дос болатын еді.
Бірнеше минут бойы екеуі де үнсіз отырды. Ішке жайлы тыныштық кіреді. Кенет ақсақал қолын жайдым да жайлап Гүлназдың қолын ұстай бастады. Оның терісі суық болса да, сезімі жылылығымен тұнып тұр. Гүлназ үнсіз қалды — оның жүрегін толқыған ішкі дауыс ерекше сөйлейтіндей әуен қосылды.
— Өзің білесің бе… — деді ақсақал. — Бұл қолдың жай ғана қол емес, жүрекке құлақ асатын саз. Оның әрбір соғуы — өмірдің өзі. Сен бала кезімнің есігін ашқан береке мен берекемен бірге келдің.
Гүлназ көзінің жасын ішке тығып:
— Сіздің әр сөзіңізге тұрмын, аке. Тек мені қарап тұра беріңіз, — деді ол.
Уақыт тоқтап қалғандай болды. Бойынан күш-қуат алғандай ақсақал басын жай изеді.
— Ол… — деді ол бір сәт үндемей отырып. — Мен өзімнің өмірімде кетпей қалған бір үміт бар еді… Ол – бір рет ұрмақ түптеп, маған сүйсініп қарау… Мен әрқашан басқалармен арифметикалық есептер жасадым — адам саны, ақша көлемі, пайданың есебі… Бірақ сен келгеннен бергі… бәрі өзгерді.
Гүлназ әдеппен басын шайқады. Оның жүрегі жылуды қабыл алумен қатар, өзінен де бір басқа әлемге жол ашылды.
— Сенің әрбір күлкің, әрбір сөзің мен үшін құнды, — деді ақсақал. — Әне, сен құлпырып тұрған гүліңдейсің. Ішкі шуақ, ол адамға керекті – айқын сөздер сақтандыратын емес, жанға сергітетін энергия.
— Мен сізге осылай қарап қана отырсам да, бақыттымын, — деді Гүлназ. — Сіздің жан дүниеңізді көре алғаным – менің өмірімнің үлкен тауы.
— Сенің атың — шындығында бала кезімдегі досымның аты сияқты. Сенен бұрын бізде дос болмай қалған… енді ол әлі кеш емес. Біз де дос бола аламыз.
Гүлназ жылы тілегін білдіріп, ақсақалдың қолын мықтап қысты. Сол сәтте ай сәуле түсіп, бөлмені жұмсақ әсем жарыққа бөлеп жіберді.
Бірнеше сағаттан кейін, таң атып, күн сәулесі бөлменің түбіне дейін жайылып, көлеңкелерді жай қалдырды. Гүлназ тұрған орындықтан тұрып, ақсақалдың қасына жатты. Ол баяу сөйлеп, жарақаты даулы біраз сырын ашып айтты.
— Мен көптеген жылдар бойы әлемді әйнектен көрдім… ақшамен сатып алатын нәрселерге тәуелді болдым… Бірақ сен келгеніңмен, менің басты байлығым — адамға деген жүрек жылылығы екеніне көзім жетті.
Гүлназ үндемей тыңдап отырды. Әр сөзі жүрек түкпіріне жеткендей болды.
—
Осылай, сол таңмен бірге екі адам өмірдің мәнін әдейі ақыншыр қарап, әңгіме арқылы құбылды. Бұл түн, бұл қол – жай ғана жан тебіренткен сәт емес, бұл екі адамның жүрек түкпіріндегі бұрын-соңды ашылмаған сыр өзінің астарлы тілін әзілмен емес, адамның өзімен анық сөйлеген алғашқы қозғалыс еді.
Жомарт ақсақал оның қолын екі елі жылы ұстап тұрып, бір рет жалпақ күлкімен:
— Сен менің жауапкер қызысың, — деді сәл өтірікше, бірақ ең шынынан. — Сен болмасаң, мен… бәрі бұлай болмайды еді.
Гүлназ жымиып:
— Мен сіздің қошеметіңізге тұрамын, — деп күліп айтты. — Әрине, сіздің көңіліңіз әрқашан менің үшін сақ.
Сол сәтте бөлмеге шағын, бірақ орны ерекше тыныштық түсті. Екі адам – бірін-бірі аузына қарамай, қолмен, жүрекпен, ішкі терең сезімдерімен түсінісіп, көп айтпай-ақ бәрін жеткізе алды.
—
Бақытты таң атты. Саф ауада тыныс алғанда, екі жандары өзгергендей әсер қалды. Бұл түн – жай ғана жұмыстың бір бөлігі ғана емес, қарт жүрек үшін – өмірдің соңғы сатысында жаңа тіршілікке екінші тыныс ашылған алғашқы демнің ұстамасы еді.
Ал Гүлназ… ол бүкіл өмірін өзгертпей-ақ, өмірдің үлкен сыйын – бір адамға деген нағыз қамқорлықты, жүректен жүрекке жалғанбастан өтетін мейірімділікті түсініп алды. Бұл – олар үшін ғана емес, өзге адамдар үшін де үлгі боларлық әр сәттің бастамасы болатын.
