Тозығы жеткен кассеталық диктофондар кілемнің үстінде қатар-қатар тізіліп жатты. Әрқайсысы уақыттың ізімен сызылғандай — шаң басқан, сызат түскен, сарғайған қағаз жапсырмаларға қолдан жазылған күндер бар. Хронология жоқ. Кейбірі тым ескі, кейбірі — жақында жазылғандай.
Темірлан үндемей келіп, менің қасымда отырып қалды. Біреуін қолына алып, ұзақ айналдырып қарады.
— Анамдікі… — деді сыбырлай. — Осылар барын білмеппін де.
Арқамнан суық жел есіп өткендей болды.
Біз кассеталарды тыңдау үшін шағын магнитофон іздедік. Қолыма біреуі түсті — ескі тартпадан, анасының дұға кітаптары жатқан жерінен. Бірінші кассетаны салып, “Play” батырмасын бастым. Алдымен әлсіз гуіл, сосын шұрқ-шұрқ еткен дыбыс шықты.
Сосын — анасының дауысы.
— «Сағат 00:00. Тағы да басталды. Ұмытпауым керек. Ақыл-есімде болуым қажет…»
Содан соң — үнсіздік. Тек ауыр тыныс, кейін — жылау. Жан түршіктірер, жүрекке қадалғандай ащы жылау.
Кассетаны тоқтаттым.
— Тыңдай алмаймын, — деп сыбырладым. — Бұны жалғыз тыңдау… мүмкін емес.
Темірлан басын изеді. Келесі диктофонды қосты. Бұл жолы — екі жыл бұрынғы дата жазылған. Анасынан таныс дауыс шықты. Бірақ әлдеқайда салқын, ретті.
— «Егер біреу осы жазбаларды тапса — мен жынды емеспін. Ақиқат — есінен айырылғаннан да қорқынышты.»
Үнсіздік.
— «Бәрі түс көруден басталды… Сосын олар келе бастады. Әр түн сайын. Бір бейне. Бір дауыс. Айдананың есімін қайта-қайта сыбырлайды.»
Бір-бірімізге үреймен қарадық.
Айдана — Темірланның қарындасы. Төрт жасында көлік апатынан қаза тапқан. Отбасында бұл туралы ешқашан ашық айтылмаған. Тек бір ескі фотосурет оның болғанын еске салатын.
Темірланның түрі бозарып кетті.
— Анам… ешқашан бұл туралы тіс жармаған.
Біз тыңдауды жалғастырдық. Кассета артынан кассета…
Уақыт өткен сайын Елена апаның үні өзгере берді. Көңілі алаң, дауысы қалтырап шықты. Бірде өзімен-өзі сөйлескендей, бірде бөлмеде отырған біреумен тілдескендей. Кейде… Айданаға арнап сөйлегендей естілді.
— «Келдің бе, ботам? Неге тағы да жылайсың? Қолың мұздай…»
Кассетадан тек жылау, шуыл, сықырлаған еден дыбысы естілді. Әлде бізге солай көрінді ме?..
Соңғысы қалды. Еш жазуы жоқ. Екі жағына да жазылған. Темірлан батылданып, кассетаны қойды.
Елена апаның үні әлсіреп, қалтырап шығып жатты:
— «Шаршадым. Ішіме кіріп алды. Енді екеуміз бірге жылаймыз. Бұл көз жас… тек менікі емес.»
Кенет… Күлкі естілді.
Бірақ бұл — оның күлкісі емес еді. Суық, жасанды, біртүрлі металл дауыс.
— «Енді түсіндің бе?» — деді әлдебір нәзік дауыс. — «Енді не екенін білдің бе — бәрінен айырылу деген?..»
Кассета ұзақ уілмен және кенеттен шыққан жан түршіктірер айқаймен аяқталды. Бірден сөндірдім.
— Жетер! — деп айқайладым. — Бұл не өзі?!
Темірлан үндеместен орнынан тұрды. Бет-әлпеті бозарып, еденге тесіліп қарап тұр.
— Кетуіміз керек. Әлде… біреуді шақыру керек. Имам. Дәрігер. Кім болса да.
Бірақ бұл түнде ештеңеге үлгермедік.
Себебі дәл сағат 00:00-де — барлығы, он жеті диктофон, өздігінен қосылып кетті.
Олардың әрқайсысынан — сыбырлар, күлкілер, танымсыз дауыстар естілді. Бұл Елена апаның үні емес еді.
Біз бөлмеден қашып шықтық. Ұйықтайтын бөлмеге кіріп, есікті іліп алдық. Құшақтасып, дірілдеп таң атқанша отырдық.
Таңертең… бәрі тып-тыныш болды. Кассеталар сол күйі жатты. Бәрі сөнген. Бәрі қалыпты.
Содан кейін оларды қайта ашпадық.
Барлығын қайтадан қорапқа салып, жіппен мықтап байлап, шатырға қойдық.
Ол жерде қалды.
Бірақ…
Кейде түн ортасында, бөлмеде үн шығармай отырсаң, төбеден әлсіз «тщщт» еткен дыбыс естіледі. Тура кассета айнала бастағандай.
Немесе кішкентай қыздың жылағаны сияқты…
Айдана.
Сол түннен кейін біз бұрынғы адамдар емес едік.
Себебі… түсінуге болмайтын нәрселер бар.
Ұмытылуы тиіс естеліктер бар.
ЖӘНЕ… кілттің қайда жасырылғанын ешқашан ұмытпайтын көлеңкелер бар.
