Әйел өзін-өзі жеңілдету үшін емес, күйеуінің көзқарасынан қорқып ішін тартып келе жатты. Сол көзқарас – өткір, мұздай, адамды жаншып тастайтын. «Сен басқаша болуың керек. Сен менің қасымда ұятсың» деген үнсіз айқай еді ол.
Бір сәтте жанынан өткен бір келіншек тоқтап қалды. Қарапайым киінген, бірақ даусы қатаң әрі анық естілді:
— Жетеді! Сен не істеп жатқаныңды түсінесің бе? Өзіңмен бірге келе жатқан әйелге қандай сөз айтып келе жатқаныңды білесің бе?
Еркек сасып қалды. Біреу бөгде оның сөзіне араласуға батылдық танытады деп ойламаған еді. Кекесінді күлкісімен бұрылды:
— Бұл сіздің шаруаңыз емес, апай, — деді ол. — Бұл менің әйелім. Не істеу керегін менен артық ешкім білмейді.
Бірақ әйел оған тіке қарап тұрды. Қасынан өткен жұрт та баяулап, болып жатқанға көз сала бастады. Кейбірі тіпті тоқтап қалды.
— Әйелің ойыншық емес, — деді ол салмақпен. — Ол сенің затың емес. Сен оны қорлап, елдің көзінше жерге таптауға қақың жоқ. Сен оны күнде өлтіріп барасың — ішінен, жан дүниесінен.
Әйелі бетін басып, сыбырлап үлгерді:
— Қойыңыз… керек емес… босқа әуре…
— Жоқ, керек! — деп тоқтатты оны бейтаныс. — Әрбір әйел құрметке лайық. Әсіресе, қасында оны ең қатты сүюі тиіс адам тұрғанда.
Күйеуі ашуға булығып:
— Сен ештеңе білмейсің! Оның қандай жалқау екенін, қаншалық толып кеткенін, мені қалай ұялтатынын білмейсің! Мен оған шындықты айтуға құқылымын!
Сол сәтте бұған дейін үнсіз тұрған жас қыз айқайлап жіберді:
— Шындық па? Шындық сенің қорқақ екеніңде! Сен әлсіз адамға күш көрсетіп тұрсың! Мен сондай әкемнің қолында өстім. Анамды жылдар бойы жылағаннан басқа көрмедім. Енді дәл осындай көріністі қайта көруге шыдай алмаймын!
Айнала гу ете түсті. Бірнеше адам еркекті жек көрген көзбен қарай бастады. Ол болса жан-жақтан түскен қысымды сезіп, кеудесін одан сайын көтерді:
— Отырыңдар! Сендер біздің өміріміз туралы не білесіңдер?!
Осы сәтте әйелінің ішіндегі жылдар бойы жиналған нәрсе жарылды. Қаншама жыл қорлық көрді, үнсіз жылады, жалғыз жылап ұйықтады. Енді, алғаш рет, біреу оған: «Бұл сенің кінәң емес. Сен де құрметке лайықсың» деді.
Әйел басын көтерді, дірілдеп:
— Болды, Нұрлан. Болды. Енді шыдай алмаймын. Жылдар бойы сенің сөзіңді, мазағыңды, достарыңның алдында айтқан арсыз қалжыңдарыңды көтеріп келдім. Үндемедім, арықтауға тырыстым, өзгеруге тырыстым. Бірақ қанша тырыссам да, сен мені ешқашан әйел ретінде көрмедің.
Еркек аңтарылды. Оның көзінде бұрын болмаған қайсарлық бар еді.
— Білесің бе? — деді әйел, дауысы әлсіз, бірақ нық. — Сен үшін мен ұят болсам, онда сен менсіз өмір сүр.
Жұрт шу ете қалды. Бейтаныс әйел иығына қолын қойып:
— Жарайсың, қарындасым. Айта біл.
Күйеуі күлкіге баспақ болды:
— Сен қайда барасың? Сенде ештеңе жоқ! Менсіз сен — ешкім емессің!
Бірақ әйел оған тіке қарады, алғаш рет қорықпай:
— Сенсіз менде ештеңе болмауы мүмкін… бірақ менде тыныштығым болады. Ал ол сенің барлық сөзіңнен қымбат.
Әйел бұрылып кетті. Ол соңынан айқайлады, бірақ бірнеше адам қол соға бастады. Әуелі екеуі, кейін тағы бірнешеуі. Күйеуінің беті ду етіп қызарып, тротуарда мүсіндей қата қалды.
Әйел дірілдеп, бірақ нық қадам басып алға жүрді. Жұрттың бәрі оған қарап тұрғанын білді, бірақ бұл жолы ауырсынбады. Бұл жолы әр қадам оны басып емес, көтеріп келе жатқандай сезілді.
Бетінен жас ақты, бірақ ол енді ұяттың емес — азаттықтың жасы еді. Ішінде әлсіз ғана, бірақ анық дауыс сыбырлады: «Сен абыройыңды қайтарасың. Жаңадан бастайсың. Сен жалғыз емессің».
Бейтаныс әйел қасына жетіп:
— Бір күні сөйлескің келсе, міне, телефон нөмірім. Мұның бәрін жалғыз өткерме, — деді.
Әйел кішкентай қағазды қолына қысып алды. Сол сәтте ол өзінің өмірі енді ғана басталып жатқанын түсінді.
Ал ол, артта қалып, жек көру мен жиіркенішке толы жүздердің ортасында тұрып, алғаш рет ұтылғанын түсінді. Тек билікті емес. Ол шын мәнінде сүйген әйелін жоғалтты — бірақ оны тым кеш түсінді.
