Мен олардың үстелінің жанынан өткенде, бір ауыз сөз айтпай-ақ, ақ түсті қалың конвертті шарап толы бокалдарының арасына қойдым. Бұл қадамды мен кітапханашы кітабын сөреге қоя салғандай бір салқын сабырмен жасадым – табиғи, сөзсіз, қайтарымсыз. Сосын бұрылып, кетіп қалдым.
Артқа қарамадым. Бірақ не болатынын іштей білдім. Ауа бір сәтте суық пышақпен қақ бөлінгендей тіліне бастады. Оның қолы қалтырап, ал әйелдің жанары тұманданып кеткенін сездім. Ол конверт – жай ғана қағаз емес. Ол – үкім. Айна. Соңы.
Ол оны бірнеше сәттен кейін-ақ ашты. Шыдай алмады. Ішінде суреттер, түбіртектер және ол ешқашан ешкімге көрсеткісі келмеген құжаттар бар еді. Айлап, мүмкін жылдап, мен бәрін жинадым. Сабырлы хирург секілді, алдымен барлық құралын мұқият дайындайтын адамдай әрекет еттім.
Суреттердің ішінде оның өзге әйелдермен болған сәттері тұрды: қонақүйлерде, түнгі кездесулерде, жылы құшақтар мен жасырын күлкілер. Әр сурет – оның бетіне түскен мұздай шапалақ. Ал суреттердің артында – банк құжаттарының көшірмелері, жасырын аударымдар, басқа аттармен ашылған шоттар. Ол «ешқашан шықпайды» деп ойлаған нәрсенің бәрі – дәл осы қарапайым конверттің ішінде еді.
Ең соңында – ажырасуға дайын құжаттардың көшірмесі жатты. Төменгі жағында менің қолым. Жанында өз қолыммен жазылған қысқа ғана хат:
«Маған түсініктеме қажет емес. Оларды өзіңе өзің айтарсың – түнде, төбеге қарап жатып. Мен басқа жолды таңдадым. Ал сен – шынымен қымбат болғанның бәрінен айырылдың.»
Айтады ғой, әрбір ер адам өзінің шын құнын бір сәтте түсінеді деп. Ол үшін ол сәт дәл осы мейрамханада келді: жылы жарықтың астында, баяу әуен ойнап тұрғанда, бейтаныс адамдардың таңырқаған көзқарасы арасында. Олар білмесе де, бір үзілістің куәсі болып тұрған еді.
Мен сыртқа шықтым. Кешкі салқын ауаны терең жұтып, қала тынысын сезіндім. Трамвай сықырлап өтті, адамдар кафелерде күліп отырды, фарлар қараңғылықты қақ тіледі. Дүние алға жылжып жатты. Мен де алға жүрдім.
Келесі апта, келесі айларда ол мені табуға тырысты. Алдымен қысқа хабарламалар жіберді. Кейін – түн ортасында қоңырау шалды, жұмысқа гүл жіберді. Бірақ менің жауабым біреу болды: үнсіздік. Ешқандай сөз бұза алмайтын ауыр үнсіздік.
Оның жоғалтқаны тек мен емес еді. Ол біздің балаларымыздың сенімін жоғалтты. Олар үлкен болса да, бәрін анық түсінді. Ол достарының сыйластығын жоғалтты – өйткені ақиқат әрқашан жарыққа шығады. Ол ең бастысы – тыныштығын жоғалтты. Бұрын қандай қателік жіберсе де, үйде біреу күтіп алады деп сенетін. Енді ондай жоқ.
Қазір ол – өзі ғана және қабырғалары тым кең, тым суық үй.
Кейде оны қалада кездестіретінмін. Бір сәтте қартая қалғандай, еңсесі түскен, көзі шаршаулы. Жанында ешкім жоқ. Еш күлкі, еш қол. Тек көлеңке мен өкініш.
Ал мен ше? Мен қуанышты қайта таптым. Еркіндік жалғыздық емес, ол – енді алданбауға, қорланбауға деген батылдық екенін ұқтым. Жаңа сапарларға шықтым, түн ортасына дейін кітап оқыдым, мені сыйлайтын, шынайы көретін адамдармен кездесіп жүрдім.
Сол мейрамханада қалдырған конверт – жай ғана опасыздықтың айғағы емес. Ол – менің түрмемнің есігін ашқан кілт.
Бір күні біз бетпе-бет жолықтық. Ол тағы да сөйлеуге тырысты. Дауысында өтініш, қорқыныш бар еді:
— «Қателестім… білемін… бірақ, мүмкін… мүмкін қайта бастаймыз?..»
Мен оны бірнеше секунд үнсіз қарадым. Дәл сол мейрамханада қарағандай – тыныш, сабырлы. Сосын жай ғана айттым:
— «Қайтар жол жоқ. Ол кезде сен бәрінен айырылдың. Ал мен – өзімді таптым.»
Сосын бұрылып, кетіп қалдым. Тағы да – арқам тік, жүзімде әрең байқалатын жеңіл күлкі.
Өйткені кейде жалғыз бір конверт тағдырды өзгертеді.
