Мен ойлағанмын: тойдағы әжуа мен күлкілер, ата-анамның суық көзқарастары – бәрі сол жерде, банкет залында қалды. Бірақ шын мәнінде үлкен сын алда екен.
Айсұлудың удай тостынан кейін музыка қайта ойнады, бірақ залдың ішінде сыбыр мен қуланған күлкі толастамады. Туысқан-туғандар иық тірестіріп, бір-біріне қарап, келесі масқараны күткендей болды.
Анам – Гүлзира – жүзін тартып, бокалын көтеріп отырды. Күлгендей болды, бірақ жанарындағы ашуды мен анық көрдім. Әр ісім оған ұят болып көрінетін.
Ерлан қолымды үстел астында қысып отырды. — «Қорықпа. Біздің кезегіміз келеді», – деді сенімді дауыспен, болашақты алдын ала сезгендей.
Айлар өтті. Фермадағы өмір ауыр болса да таза еді. Таңды құшып ояндық, жердің иісін сездік, алма бақтарын жинадық. Қарапайым еңбекті бағалауды үйрендім. Жүрегім тыныштық тапты.
Күздің бір кешінде, соңғы алмаларды теріп жүргенде, ауламызға ата-анамның көлігі кіріп келді. Жүрегім су ете қалды. Олар ешқашан алдын ала ескертпей келмейтін.
Жылдам түсті. Олардың жанында Айсұлу да бар еді – қымбат көйлек киген, бірақ көздері шаршаңқы, мазасыз. Алдымен анам жүгіріп келді.
— Айдана, бізге көмектес, – деді ол кідірместен. – Банк… қаржы… бәрі күйреді. Айсұлу мен күйеуі қарызға батып отыр.
— Не? — деп сыбырладым.
Әкемнің үні қатқыл шықты: — Жеріңді сатуың керек. Бұл ферма байлыққа татиды. Басқа жол жоқ. Отбасыңды құтқар!
Бетім ду ете қалды. Өмір бойы «артық қыз», «сәтсіз қыз» болып келген мен, кенеттен олардың жалғыз үміті болдым.
Айсұлу қолын созып, дірілдеген дауыспен: — Айдана… өтінемін… егер мені әлі де әпкең деп білсең…
Мен ауыз аша бергенде, Ерлан алға шықты. Көздері жалындап тұрды, бірақ дауысы сабырлы болды.
— Енді шындықты білетін уақыт келді, – деді ол.
— Қайдағы шындық? — деп тістене сөйледі анам.
Ерлан тік тұрды. — Бұл жер Айдананікі емес. Сендердікі де емес. Бұл жер ата-бабамнан қалған. Мен – жалғыз қожайыны боламын.
Залп етіп үнсіздік орнады. Егістіктен келген жұмысшылар да тыңдап тұр.
— Айдана бұл жерде қызметші емес. Ол менің жарым, тең ием. Мен оған шешім қабылдауға құқығын бердім. Бірақ сендердің дауыстарың мұнда жүрмейді.
Анамның жүзі ағарып кетті. Айсұлу аузын қолымен жапты. Әкем орнынан қозғала алмай қалды.
— Қалай батылың жетті? — деді әкем сыбырлап.
— Жетті, – Ерланның даусы күшейді. – Себебі сендер өмір бойы Айдананы көлеңке қылдыңдар. Ол сендер үшін қателік болды. Ал мен үшін ол – күшім, жүрегім. Осы жерде, осы топырақта сендердің биліктерің бітеді.
Көзімнен жас парлап кетті. Бүкіл ғұмырда мені осылай қорғаштаған жан болмаған. Мені көріп, мені таңдаған жан.
— Біз – сенің отбасыңбыз, Айдана! — деп айқайлады анам. — Ол емес!
Мен алға шықтым. — Жоқ, анашым. Отбасы – Ерлан. Ол маған сыйламаған құрметті үйретті. Ал сендер тек ұят пен қорлық бердіңдер.
Айсұлу еңкілдеп жылады. — Айдана… кешір мені…
Бірақ сөздері бос естілді. Жылдар бойғы мазағы мен астамшылығын бір сәттік жас жуып тастай алмады.
Сол түні ата-анам үнсіз кетті. Көліктері қара жолдан шаң көтерді. Ал мен Ерланның қасында қалдым – жанымда ауырсыну да, бостандық та болды.
Кейін білдім: Айсұлу мен күйеуі қалалық үйін, әшекейлерін, бар дүниесін сатуға мәжбүр болды. Әдемі өмірді көрсетіп жүрген достары оларды тастап кетті.
Ал мен… ауыл ішінде басымды тік ұстап жүрдім. Енді адамдар мені «Айсұлудың қарындасы» деп емес, «Ерланның жары, Айдана» деп таныды.
Бір кеште, күн қызыл-сары болып батқанда, Ерлан құшағына алып сыбырлады:
— Көрдің бе? Саған өмір бойы «соңғысың» деді. Бірақ мен үшін сен – біріншісің. Және жалғызымсың.
Мен жасымды сүрттім де, жымиып тұрдым. Алғаш рет сөздер жүрегімді ауыртпады. Алғаш рет өз орнымды тапқанымды білдім.
