Тынысым тарылып, қол-аяғым қалтырап кетті. Сол тыртықты бірден таныдым. Бұдан артық дәлелдің керегі жоқ еді. Жылдар бойы өзіме «ұмыттым, көмдім» деп айтып жүрдім. Бірақ өткенді ешқашан толықтай көмге болмайды.
Үстелден орнымнан тұрдым да, жасанды күлкімен:
— Десертті әкеліп қояйын, — дедім. Бірақ өз даусымды өзім танымадым.
Асүйге кірген соң, қолым сонша дірілдеп, табақтарды түсіріп ала жаздадым. Төсемге сүйеніп, көзімді жұмдым. Естеліктер бірінен соң бірі лап қойды. Сол жауын-шашынды түн. Қараңғы өткел. Артымнан асығыс дыбыс. Өктем дауыс: «Тоқта, қимылдама!» Сосын — жан дауыспен шыққан айқайым, қысқа арпалыс, ауа тіліп өткен пышақ… және оның білегіндегі жара. Мен қашып құтылғанмын, бірақ жүзін ұмытқан емеспін. Ал енді міне, ол менің үйімде, қызымның жанында отыр.
— Анашым, бәрі дұрыс па? — Айдананың үні құлағыма жетті. Есіктен қарап тұр, көздері алаңға толы.
Басымды изедім. — Иә, тек… қатты толқып кеттім.
Қалай айтамын? Қызымның сүйіп жүрген жігіті менің өмірімді тозаққа айналдырған адам екенін қалай түсіндіремін?
Сладкийді үстелге әкелдім. Айдананың Арманға қалай үлестіріп, қалай мейіріммен қарағанын көріп отырмын. Көзінде — таза махаббат. Ал мен өзімді тұзаққа түскендей сезіндім.
— Арман, — дедім жай ғана, — сен Шымкенттенсің бе?
Ол жымиып басын изеді. — Иә, сонда туғанмын. Неге сұрадыңыз?
— Ештеңе… жай ғана.
Бірақ ішімде боран соғып тұрды. Егер ол да мені таныса ше? Егер бәрін білсе ше? Ол тыртық — біздің кездесуіміздің белгісі. Қазір ол тек ойнап отырған жоқ па? Әлде Айдана түсінбеген бір ойынның ішінде ме?
Сол кештің соңы ауыр өтті. Айдана оны есікке дейін шығарып салды. Ал мен жалғыз қалдым — бос ыдыстармен, жүрегім тас болып.
Қызым қайтып келгенде, мойныма асылды.
— Анашым, қалай ойлайсың? Ол ғажап қой, иә?
Оған қарадым. — Қызым, сен оны шын мәнінде жақсы білесің бе?
Айдана күлді. — Сен не ойлап тұрсың, білемін. Бірақ Арман басқаларға ұқсамайды. Ол мені шынымен жақсы көреді. Сен де уақыт өте көресің.
Күлімсіредім, бірақ ішім уайымға толы еді.
Түнде көз іле алмадым. Ескі тартпадан сарғайған қағаздарды ақтардым. Онда баяғы арызым тұрды. Полицияға жазғаным. Және аты. «Арман С.» Әріптер көз алдымда би билеп тұрды. Сол кезде ол тонауға оқталғаны үшін ұсталған, бірақ жас болғандықтан жеңіл жазамен құтылған. Маған сол кезде: «Ұмыт, алға жүр», — деген.
Ал енді ол осында. Қызымның өмірінде.
Таңертең Айдана бөлмеме кіріп келді, қуаныштан жүзі бал-бұл жанады.
— Анашым, білесің бе? Арман мені ата-анасымен таныстырғысы келеді!
Жүрегім опырыла түсті.
— Айдана, саған бірдеңе айтуым керек, — дедім әлсіреп.
Ол тоқтай қалды. — Не болды?
Терең дем алдым. — Мен Арманды баяғыдан білемін.
— Қалай? — деп күлді ол, бірақ күлкісі бетінде қатып қалды. — Анашым, бұлай айтпа…
Сонда мен бәрін айтып бердім. Сол түнді, шабуылын, пышақты, қалай қашып кеткенімді. Тыртықты. Арызымды. Қорқынышымды.
Айдана бозарып кетті.
— Жоқ… мүмкін емес. Арман ондай емес.
— Сен оны бірнеше айдан бері білесің. Мен оны бүкіл өмірімді өзгерткен бір ғана сәттен білемін, — дедім бәсең үнмен.
Ол ұзақ үнсіз қалды. Сосын сыбырлады:
— Оны өзінен сұраймыз.
Келесі кеште үшеуіміз бірге отырдық. Үстел үстінде баяғы сурет жатты.
— Арман, — дедім қолым қалтырап, — мынаған қарайсың ба?
Ол ұзақ қарады. Жүзі түнеріп кетті.
— Иә, — деді ақыры. — Бұл мен едім. Сол кезде ақымақ бала болдым, жаман ортаға тап болдым. Тыртық та содан. Бірақ содан бері өмірімді түбегейлі өзгерттім. Медицина мені құтқарды. Айдананы ешқашан ренжітпеймін. Сізді де.
Көздері жасқа толы еді.
Айдана жылап жіберді. — Демек, бұл рас…
— Рас, — басын изеді ол. — Бірақ ол бала енді жоқ. Мен басқа адаммын.
Мен үнсіз отырдым. Сенерімді де, сенбесімді де білмедім. Жадымда — жаралы кеш. Ал алдымда — жауапкершілігін мойындаған жігіт.
Түнді тағы да ұйықтамай өткіздім. Таң ата Айдана қасыма келіп, қолымды ұстады.
— Анашым, мен оны сүйемін. Өтінемін, сен де маған сен.
Көздеріне қарадым. Онда бұрын-соңды көрмеген нұр бар еді. Түсіндім: енді күрес менімен де, Арманмен де емес. Өткен мен болашақтың арасында.
Ауыр күрсіндім.
— Егер осы жолды таңдасаң, мен сенің қасыңдамын. Бірақ ұмытпа, Айдана — ана ешқашан ұмытпайды. Мен әрдайым қадағалаймын.
Ол құшақтап жылады.
Сол құшақта мен сездім: өткен ешқашан жоғалмайды. Бірақ болашақ — басқаша жазылуы мүмкін. Кейде махаббат қорқынышты да жеңеді.
Сол түні мен ұзақ жылдардан кейін алғаш рет көзімді жұмып, ұйықтап кеттім. Жүрегім әлі де ауыр, бірақ бір үмітпен: бәлкім — тек бәлкім — махаббат өткеннің тас қараңғы көлеңкесін жеңе алады.
