Табалдырықтағы ер адам — ешқашан естімегім келмейтін оқиғаның көлеңкесінен шыққандай көрінді. Қатқыл, қырлы бет әлпеті бар, бірақ көздері — суық, есепшіл, аңдып үйренген адамның көздері еді. Ол бар болғаны бірнеше сөз айтты, бірақ ол сөздер үкім сияқты естілді: менде енді таңдау жоқ.
Аяғымның астынан жер кеткендей болды. Артымда, жастықтың астында, әлі де шкафтен тапқан түйіншек жатты. Не істеуім керек: қашу ма, өтірік айту ма, әлде қарсы тұру ма? Есікті кең аштым, ол шақырусыз кіріп келді. Мебельдің үстін сипалап жүріп, шкафтың ашылғанына көз жеткізгендей қарады.
— «Қайда?» — деді ол сабырлы дауыспен, бірақ үнінде жасырын қауіп бар еді.
— «Мен сіздің не туралы айтып тұрғаныңызды түсінбеймін», — дедім күбірлеп, бетімнің қызарып кеткенін сезіп.
Ол күлімсіреді. Бірақ ол жылылық емес, суық, үрейлі күлкі еді.
— «Сенде. Сен таптың. Егер қиындыққа тап болғың келмесе, қазір бер.»
Терең тыныс алдым. Ойымда бей-берекет суреттер: полиция, газеттердегі мақалалар, қорқыту, құпиялар. Егер қолына ұстатсам, мүмкін кетер. Бірақ ішім бір нәрсені сезді: ол тыныш кетпейді.
Сол сәтте баспалдақтан естілген қадамдарды аңғардым. Көршім, Зейнеп апай, ауыр сөмкелерін көтеріп, жайлап көтеріліп келе жатыр еді. Ішімнен тағдырға алғыс айтып, күтпеген батылдықпен айттым:
— «Дереу шығыңыз. Әйтпесе полиция шақырамын.»
Жүзінде көлеңке пайда болды. Бірақ таңқаларлығы — бір қадам шегінді.
— «Көп ұзамай бәрін өзің білесің. Сол кезде мені өзің іздейсің», — деді де бұрылып, баспалдақпен төмен түсіп кетті. Оның аяқтарының дүңк-дүңк еткен дыбысы миыма балғамен соққандай әсер етті.
Дереу есікті жауып, жастыққа қарай жүгірдім. Түйіншекті алып, үстелге қойдым. Сарғайған мата көне иіс, дымқыл иіс шығарып тұрды. Қолдарым қалшылдап, қайта аштым. Ішінде ескі былғарымен қапталған дәптер және бір қоңырқай фотосурет болды — беймәлім бір отбасы бейнеленген.
Дәптердің алғашқы беттері сандарға, кестелерге, аттарға толы еді. Көп нәрсені түсінбедім, бірақ бухгалтерлік жазбаға ұқсап тұрды. Әрі қарай асығыс жазылған жолдарды көрдім: «Порттан келген жүкті жасырсын. Егер біреу білсе, бәріміз құримыз.»
Дір ете түстім. Бұл жай нәрсе емес екені анық еді.
Сол түні көз ілмедім. Әр парақты оқыдым. Барлығы контрабандаға, қара ақшаға, әлі күнге дейін тірі жүрген адамдардың аттарына меңзеді. Солардың ішінде бір есім жүрегімді суытып жіберді: Айдар Сәрсенбаев. Қаладағы беделді кәсіпкер, қайырымдылық көрсетіп жүрген адам. Бірақ оның лас істері туралы сыбыс көптен айтылып жүретін.
Таңертең, көзім ісіп кеткен күйде, полицияға баруға бекіндім. Бірақ есіктен шығар алдында телефон шыр етті. Белгісіз нөмір.
— «Егер полицияға барсаң, ол жерден тірі шықпайсың», — деді сол баяғы салқын да қатқыл дауыс. «Абайла, Айнұр.»
Атымды білгеніне денем дір етті. Телефонды үстелге тастап, бөлмені ары-бері кезе бастадым.
Не істеуім керек? Дәптерді жою ма? Қайта жасыру ма? Әлде қашу ма?
Ақыры ескі досым — журналист Жандосқа баруды шештім. Егер біреу шындықты аша алса, ол болатын.
Қала орталығынан алыс бір шағын кафеде кездестік. Дәптерді көргенде, Жандостың көзі ұлғайып кетті.
— «Құдай-ау, Айнұр, сенде не бар екенін білесің бе? Бұл қаладағы қылмыстық жүйенің жартысын құлатуы мүмкін. Бірақ олар білген жағдайда, сені де құртады», — деді ол.
— «Мен араласқым келмейді», — деп сыбырладым. «Бұдан құтылғым келеді.»
— «Кеш қалдың. Сен ойынға кіріп қойдың. Жол біреу-ақ: жариялау. Сонда саған қол тигізе алмайды.»
Қобалжып тұрсам да, Жандостың көздерінде қайсарлық бар еді. Дәптерді соған бердім де, үйге қайттым. Жүрегімде үрей де, үміт те аралас.
Келесі күндер тозаққа айналды. Бұрышта әрдайым қара көлік тұрды. Түн ортасында баспалдақта қадамдар естілді. Пәтер есігі тырналған — ескерту.
Бірақ бір таңертең газеттердің бірінші бетінде айқайлаған тақырып шықты: «Жасырын жүйе: Айдар Сәрсенбаев пен сыбайластарының лас істері.»
Дәптер жарияланды. Бүкіл қала дүрлікті. Полиция тергеу ашуға мәжбүр болды.
Сол кеште Жандос қоңырау шалды:
— «Қорқыту хаттары келіп жатыр. Бірақ бәрі баспасөзде болған соң, бізге оңай тие алмайды. Сен абай бол. Бұл істің кілті сенсің.»
Алғаш рет жеңілдік сезіндім. Жалғыз емес едім.
Бірақ ішімде бір сезім қалды: бұл әлі аяқталған жоқ. Табалдырықтағы әлгі ер адам қайтып келмеді, бірақ дауысы әлі де санамда жаңғырып тұрды: «Сенде енді таңдау жоқ.»
Ол дұрыс айтқан еді. Менің өмірім ешқашан бұрынғыдай болмайды. Мен бәрін өзгертетін құпияға тап болдым.
Сол түні бос, үнсіз шкафқа қарап отырып, түсіндім: мен оны тапқан жоқпын. Ол мені тапты.
