Дәурен біраз үнсіз отырып, жұбайына қарады да, қолын шашынан өткізіп, дұрыс сөздерді іздегендей болды. Көзінде ұзақ күннің шаршауы да, Айжан жақсы білетін бір ұяңдық та бар еді — ол сәт, қашан оған араша түскісі келеді, бірақ бір нәрсе — бәлкім, анасына деген құрмет — оны тоқтатады.
— Айжан… жанжал шыққанын қаламаймын, — деді ол ақырын. — Қазір емес.
— Ал мен не істеуім керек? — деп сұрады ол. — Жымиып, менің «шартпен» шақырылғаныма көне салуым ба? Бәрі шаршап, тарай бастағанда ғана баруым керек пе?
Маржан, әлі бөлмеден кетпеген, қолын айқастырып, жалтыраған ескі сервантқа сүйенді.
— Оны қалай түсінгің келсе, солай түсін, — деді ол. — Бірақ мен қонақтарымды білемін. Олардың ыңғайсызданғанын қаламаймын.
— Ыңғайсызданады?! Неден? Себебі мен беделді университет бітірмегенмін бе? Әлде Париждегі соңғы көрмелер мен әдеби сыйлықтар жайлы сөйлей алмаймын ба?
Маржан қасын көтеріп, езуін сәл ғана тартып қойды.
— Әркім кез келген әңгімені жалғастыра алмайды. Өкінішке қарай, бәрі бірдей… қарапайымдылықты түсіне бермейді.
Айжанның беті ду ете қалды. «Қарапайым» шыққан тегін есіне салу бұл алғаш рет емес еді. Ол қарапайым отбасында өскен, ата-анасы тынымсыз еңбек етіп, мейрамханаға баруға да, шетел астаналарын аралауға да уақыты болмаған. Бірақ бұл оны құнсыз етпейтінін жақсы білетін.
— Дәурен, — деді ол тура қарап, — сен үндемесең, бұл сенің келісіміңді білдіреді.
Дәурен терең күрсінді.
— Бұл оңай емес… Бұл — анамның туған күні, бәрі басталмай жатып, көңіл-күйді бұзғым келмейді.
— Мен үшін көңіл-күй қазірдің өзінде бұзылған, — деп сыбырлады Айжан.
Бөлмеде үнсіздік орнады, тек қабырғадағы ескі сағаттың тықылы ғана естіліп тұрды. Маржан есікке беттеп бара жатып, артына бұрылды:
— Бір күні мұның саған қатысты емес екенін түсінерсің.
Есік жабылған соң, Айжан қолын жұдырықтап, диванға отырды. Дәурен қасына келіп отырды, бірақ құшағына алмады.
— Не істейін? — деп сұрады ол баяу.
— Менің қасымда бол. Жұбайыңды қорға.
Дәурен бірнеше рет жыпылықтап, көзін тайдырды.
— Сен анамды жақсы көретінімді де, саған да қамқор екенімді білесің. Екеуіңнің араңда таңдау жасағым келмейді.
— Ал мен кіммен қаламын? Сенің үнсіздігіңмен бе?
Түнде Айжан ұйықтай алмады. Төсекте аунап, Маржанның салқын сөздерін қайта-қайта есіне алды. Үйленгеннен кейінгі алғашқы айларда ол енесіне жақындасуға тырысқан: үйден пісірген тәттілерін апарып берген, ас дайындау бойынша кеңес сұраған, тіпті бақтағы раушан гүлдеріне күтім жасауды үйретуін өтінген. Маржан әрдайым сыпайы болған, бірақ ешқашан жылы жүз танытпаған.
Ертеңінде Айжан ерте тұрды. Дәурен әлі ұйықтап жатыр еді. Асүйге түсіп, бір шыныаяқ кофемен терезеден баққа қарады — күзгі жел раушан жапырақтарын шайқап тұр. Егер қазір шегінсе, келесі жолы Маржанның оны шеттетуі тіпті оңай болатынын білді.
Ол қағаз алып, жаза бастады. Бұл кешірім де емес, айыптау да емес, тек анық мәлімдеме еді: «Мен туған күнге келемін. Қарсы шығу үшін емес, бұл отбасының бір бөлшегі болғаным үшін. Және Дәуренді сүйетінім үшін.»
Дәурен оянғанда, Айжан жазғанын көрсетті. Ол екі рет оқып, үстелге қойды.
— Сенімдісің бе? Егер келсең, анам…
— Маған бәрібір. Ол мені қалайды ма, жоқ па, бұл менің сенің жарың екенімді өзгертпейді.
Мереке күні жылы күзгі күнмен атты. Маржанның үйі жарық пен нәзік иістерге толы: дәмді тіскебасарлар, әшекейлі тәттілер, үстел үстінде жарқыраған хрусталь рюмкалар. Қонақтар келіп, күлісіп, құшақтасты.
Айжан кіргенде, үстінде қарапайым, бірақ сәнді көйлегі бар еді, әңгімелер бір сәтке тыйылды. Профессор Тиханның жанында тұрған Маржан иегін көтерді, бірақ ештеңе демеді. Айжан сыпайы жымиып, қонақтармен амандасты.
Кеш бойы ол әңгімелерге араласуға тырысты. Саяхат жайлы әңгімелерді тыңдап, көрмелер туралы сұрады, тіпті бала күнінен бір қызық оқиғасын айтып, профессорды күлдірді. Жүрегі тез соғып тұрды, бірақ бұл қорқыныштан емес, табандылықтан еді.
Бір кезде, Маржан «мәдениет қайраткері» деп таныстырған сымбатты әйел — Изабелла — қасына келді.
— Сенің әңгімелеуің маған ұнады. Мұндай шынайы адамды сирек кездестіремін, — деді ол.
Айжан алғыс айтып, алыстан Маржанның жүзінен таңданыс ұшқынын байқады.
Мереке соңына жақындағанда, Дәурен оған сыбырлады:
— Сен керемет болдың.
— Мен керемет болу үшін келген жоқпын, өзім болу үшін келдім, — деді Айжан.
Үйге қайтып келе жатып, екеуі үнсіз отырды, бірақ бұл үнсіздік ауыр емес еді. Айжан маңызды қадам жасағанын сезді. Маржанмен қарым-қатынасы бір күнде өзгермейтінін білсе де, сол кеште алғаш рет өзін отбасының шетінде тұрған «көлеңке» сезінбеді.
Және жүрегінің түбінде бір нәрсеге сенімді болды: басын тік ұстап, жүрегін ашып келген адамды ешкім қуып жібере алмайды.
