Айдос батпақтан алыстап, ауыр да нық қадамдармен ілгеріледі. Қамыстардың арасынан ысқырықтай соққан жел артында өшіп бара жатқан жан айқайдың жаңғырығын алып жүрді. Ол артына бұрылмады. Білетін – егер бір рет қана көз салса, әлі де тіршілік үшін арпалысып жатқан Айгүлдің созылған қолын көрер еді де, жүрегі мұздай берік болмай, әлсіреп кетер еді. Бірақ енді күмәнға орын жоқ еді.
Дегенмен әр қадамын елестер сүйемелдеді. Ол оның жүзін еске алды — жас, сұлу, бір кездері өмірін нұрға бөлеген күлімсіреуі. Айдос үйлену туралы ұсыныс жасаған түнді, Айгүлдің қуаныштан жасқа толы көздерін еске алды. Қасиетті анттарын, сыбырлаған сөздерін, ортақ арман-мақсаттарын. Ең бастысы — кішкентай қыздары дүние есігін ашқан күнді. Сол сәтте Айгүлдің жүзінде үрей де, мейірім де қатар еді.
«Қалайша осы жағдайға жеттік?» — деп ойлады Айдос жұдырығын түйіп. Жауап ащы да қарапайым еді: опасыздық. Ол жасырын хаттарды, сылтаумен өткен түндерді, бөтен жанға арнаған сезімдерді білген. Әуелі мойындамай, содан соң азаптанып, ақыры тас жүрекке айналған.
Бірақ жан дүниесінің түкпірінде әлдене мазалады. Ішкі дауыс күбірледі: «Енді сен өзің палач болдың ба?». Иә, Айгүл оған қиянат жасады. Ал ол өзі кімге айналды? Сот па? Қазылар ма? Қасапшы ма?
Артында батпақ булығып, оның жарының соңғы сәттерін жұтып бара жатты. «Қызымыз үшін…» деп шыққан соңғы айқайы құлағында жаңғырып тұрды. Ол дауыстан құтылу мүмкін емес еді.
Айдос кілт тоқтап, самайын басты. «Қызымыз…» — деді сыбырлап. Көзінен еріксіз жас ыршып шықты. Ол өзін жыламайтынмын деп ойлаған, бірақ жүрек әлі тірі екенін дәлелдеді.
Әр қадам сайын ар-ұятының жүгі ауырлай берді. Жанын темір құрсаудай қысып, тұншықтырды. Қорықты — бір күні қыздары бойжетіп: «Әке, анам қайда?» деп сұрар. Сол сәтте қандай жауап табады? Қалай көзіне тіке қарайды?
Ал батпақта Айгүл әлі күресіп жатты, бірақ күш-қуаты сарқылды. Санасы үздік-создық ойлармен толды. Ол судың суығын, денесін қыса түскен сазды сезіп жатты. Дегенмен көз алдында тек қыздарының бейнесі: күлкісі, кішкентай қадамдары. Айдосты да еске алды — махаббаттың мөлдір кездерін, әр кешті асыға күткен уақытты. «Уақытты кері қайтара алсам…» — деп ойлады, бірақ батпақ өкінішті кешірмейді.
Соңғы демі үзілді, ал батпақ оны суық үнмен жұтып әкетті.
Айдос та сол сәтті жүрегімен сезді. Ол көрген жоқ, анық естімеді де, бірақ жан дүниесі бәрінің біткенін білді. Көзі қара түн аспанына қадалып, қысқа ғана дұға қайырды.
Ауылға қайтар жол шексіздей созылды. Жете сала, жұрт оны таңданыспен қарсы алды: киімі батпаққа былғанған, көзі қызарған, жүзі сұрланған. Ол ештеңе демеді. Үнсіз үйге кіріп, орындыққа құлап түсті. Үстелде тұрған суретке көзі түсті: ол, Айгүл және қыздары. Қолына алып, жүрегі қарс айрылды. Бар ғұмыр, бар арман-үміт — бәрі қирап біткен.
Түн бойы Айдос көз ілмеді. Ұйықтауға қорықты. Әр батқан кірпікпен бірге Айгүлдің бейнесі шықты: қолын созып, кешірім тілеп. Ол селк етіп оянып, жүрегі аласұрды.
Күндер өтті, бірақ күнәдан туған азап сейілген жоқ. Айдос өмірді жалғастыруға тырысты. Қызын бағып, мейіріммен күліп, шашынан сипады. Бірақ әр жолы: «Әке, анам қайда?» деген сұрақ қойылғанда, жанын найзадай тіліп өтті. Ол өтірік жауап берді, бірақ ар-ожданы жеп бітті.
Бірнеше аптадан соң, бір кеште ол тағы да батпақ жиегіне келді. Қозғалмай тұрып, лайсаң судың бетіне үңілді. Құлағына сыбыр естілгендей болды — Айгүл әлі шақырып тұрғандай. «Мені жеткілікті сүймедің… кешірмедің…» — деп күбірлегендей.
Айдос тізерлеп отыра кетті. Сол сәтте ол алғаш рет мойындады: өшпенділік оны азат етпеді, қайта өткенге байлап қойды. Сонда түсінді — Айгүлге шығарған үкімнің шын мәнінде өзі үшін айтылғанын.
Батпақ сол күйі тұр — мәңгілік, мейірімсіз. Бірақ шын батпақ оның жанында еді. Одан құтылу жоқ.
