Айгүл кітапты әлі де қыса ұстап отырған қолдарына қарады. Саусақтарының ұштары бозарып кеткен. Жүрегінде тыныштық қалмаған еді. Айдостың әрбір сөзі мұздай ине секілді жүрегіне қадалды.
— Айдос… — деді ол ақыры, үні бәсең, бірақ нық. — Мен саған енді ата-анам туралы бұлай сөйлеуге жол бермеймін.
Айдос қадам басқан күйі тоқтай қалып, таңданыспен оған қарады.
— Жол бермейсің бе? — деп қайталады ол ащы жымиып. — Сонда не істейсің, Айгүл? Әкеңе барып жылайсың ба? Әлде шешең дайын сөз жазып береді де, сен соны маған оқисың ба?
Айгүл баяу басын көтерді. Көзінде бұрын-соңды болмаған бір нәрсе бар еді: ашу емес, граниттей суық қайсарлық.
— Маған ешқайда барудың қажеті жоқ. Өзім айтамын: егер тоқтамасаң, егер отбасымды мұндай қорлауды доғармайтын болсаң, мен мұнда қалмаймын.
Бұл сөздер араларына ауыр тастардай құлады. Айдос кірпік қақты, естігеніне өзі сенбей.
— Бұл қорқыту ма? — деді ол күбірлеп.
— Жоқ, Айдос. Бұл — уәде.
Кең қонақ бөлмені ауыр үнсіздік басты. Тек қабырғадағы ескі сағаттың тықылы естіліп тұрды. Айдос шашын артына қайырып, терең күрсінді.
— Сен түсінбейсің… — деді ол кенет, дауысы ашу мен шарасыздықтың арасында дірілдеп. — Бұл менің қыңырлығым емес. Менің өмірімде көлік жай ғана темір емес. Ол — мәртебе, ол — құрметтің белгісі. Мен директорлар кеңесіне кіргенде, бәрі жарқыраған жаңа машиналардан түсіп жатқанда, мен үш жылдық көлікпен келгенде, олар маған қалай қарайды, білесің бе? Қаңғыбасқа, жалған байға! Ал сенің әкең… қолдау көрсетудің орнына, қанатымды қиып тастайды!
Айгүл селт етпей тыңдап отырды. Оның сөздері мұз қабырғаға соғылып жатқандай.
— Айдос, — деді ол сабырмен, — бәлкім, мәселе дәл сонда шығар. Сен өзіңнің құныңды өзге адамдардың көзімен өлшейсің. Ал адамның құны жаңа көлікте де, қымбат киімде де емес. Әкемді «сараң» деп атайсың, бірақ ол кедей емес. Оның бәрі бар, ең бастысы — ол сенің ақшаң ешқашан сыйлай алмайтын жан тыныштығына ие.
Айдос қысқа ғана, құрғақ күлкі шығарды.
— Арзан философия, Айгүл. Егер менің қолымда болса, әлдеқашан бәрін алар едік: үйлерді, виллаларды, көліктерді. Бірақ ол… әр тиынды жыланша қысып ұстайды, ал сен соған соқыр сеніммен қосыласың.
— Жоқ, соқыр сеніммен емес. Құрметпен. Өйткені әкем мен шешем шыдамдылықпен, адал еңбекпен салған дүниені сен менмендікпен рәсуа еткің келеді.
Айдостың көзі сығырайды. Араларында түсінбеушілік пен тәкаппарлықтан тұрғызылған биік қабырға өсіп тұрғандай еді.
— Айтшы маған анық, Айгүл, — деп айқай салды ол, — сен кімнің жағындасың? Мені қорлайтын әкеңнің бе, әлде күйеуіңнің бе?
Айгүл терең дем алды. Бұл сұрақ жанын қатты ауыртты. Ол күйеуін сүйді, бірақ ата-анасымен байланысты үзбейтінін де білді.
— «Жақ» деген жоқ. Мен екеуіңнің араңнан таңдау жасауға тиіс емеспін. Бірақ сен мені мәжбүр етсең, Айдос, мен әділетті, адалды таңдаймын. Ал бүгін сен әділ емессің. Сенің көзіңді ашу мен паңдық басып тұр.
Айдос отырған жерінде жер аяғынан сырғып кеткендей күй кешті. Бір сәтте-ақ бойынан бар қуаты кеткендей, диванға сылқ етіп отыра кетті.
— Айгүл… — деді ол, кішкентай баладай, — мен тек құрметке ие болғым келді.
Айгүл креслодан көтеріліп, қолындағы кітапты үстелге қойды да, оған жақындады. Иығына қолын қойды, бірақ бұл жанасу жылы емес, салқын әрі нық еді.
— Құрмет көлікпен сатып алынбайды, Айдос. Ол тек ар-ұжданмен алынады.
Айдос көзін көтерді. Ол алғаш рет Айгүлдің көзінде тек сүйікті әйелдің мейірімін емес, сонымен бірге Петір мен Ананың — әкесін жаңа ғана балағаттаған ата-анасының қызы ретіндегі мызғымас күшті көрді.
Айгүл бір қадам шегінді.
— Егер менімен болғың келсе, оларды сыйлауды үйренуің керек. Егер үйренбесең… — сөзін аяқтамады, бірақ айтылмаған ой қылыштай ауада ілініп тұрды.
Айдос бетін алақанына басты. Ол жеңілгенін білді. Тек қайын атасына емес, шындығында, өзінің рухани бос екенін көрсеткен әйеліне жеңілгенін сезінді.
Қабырғадағы сағат тоғызды соқты. Дыбысы үкімдей жаңғырды.
Айгүл кітапты қолына алып, пледін жинап, жатын бөлмеге беттеді. Есікті жабар алдында артына бұрылып айтты:
— Жақсылап ойлан, Айдос. Мен ата-анамды қорлайтын үйде өмір сүре алмаймын. Таңдау — сенікі.
Есік баяу жабылды. Қонақ бөлмеде Айдос жалғыз қалды — консольге тасталған кілттерімен және өз жындарымен.
Ал алғаш рет үнсіздік тыныштық емес, жазаға айналды.
