Айдана баяу бірінші хатты ашты. Сарғайған қағаздан сыз, көне шаң мен көз жасына ұқсас иіс шығып тұрды. Дірілдеген, бірақ жалынды әріптер көз алдына шоршып түсті:
«Қымбатты Жәмилә,
бұдан әрі өтірікпен өмір сүре алмаймын. Сен маған баланың менікі екенін айтасың, бірақ жүрегімде оның шындық еместігін сеземін. Егер Қуат бір күні біліп қойса, барлығы қирайды. Сенің үнсіздігіңе енді қаншаға шыдарымды білмеймін…»
Айдананың жүрегі атқақтап кетті. «Бала»? Қуат па? Сүйегінен суық жүріп өтті. Дірілдеген қолымен тағы бір хатты, сосын тағысын алды. Жолдар бір-бірімен байланыса бастады: жасырын махаббат, ауылдағы бір еркекпен тыйым салынған байланыс, Қуат дүниеге келмей тұрып жасалған опасыздық.
Жертөленің қабырғалары жақындап келе жатқандай болды. Енді ол бәрін ұқты: қорапта оның күйеуінің «мінсіз» өмірінің алып өтірікке құрылғанының айғағы бар. Қуат әкесіндей көрген адамнан емес, сатқындықтан туған еді.
Кенет жоғарыдан ауыр қадамдар естілді. Айдана қорапты кеудесіне басты. Мазасыз үн есіктің ар жағынан естілді — Жәмиләнің даусы, тәтті әрі салқын:
— Демек, таптың ғой…
Айдана басын көтерді.
— Неге? — деді ол дірілдеп. — Неге жасырдыңыз?
Жәмилә суық күлкімен жауап берді:
— Өйткені ешкім білмеуі тиіс еді. Ері де, Қуат та. Ал сен тіпті де. Бәрі біздің «тамаша отбасымызға» сенеді. Сен бөтен едің, енді қауіптісің.
Айдананың бойындағы үрей біртіндеп ашуға айналды. Ол әрбір қорлықты, әрбір улы сөзді, әрбір жасанды күлкіні еске алды. Барлығының себебі бір-ақ нәрсе екен: Жәмилә шындықтың ашылып қалуынан қорқатын.
Хаттар жерге шашылып түсті. Айдана оларды жинап алып, айқай салды:
— Мен Қуатқа айтамын! Ол кім екеніңізді біледі!
Есіктің қатты жабылғаны мен құлыптың бұралғаны естілді. Жәмиләнің қадамдары төмен түсіп келе жатты. Айдана уақыттың аз қалғанын сезді. Қорапты қайтадан қуысына тықты, тақтайды орнына қойды. Қолында бірнеше хат қана қалды.
Шам сәулесі Жәмиләнің өңін жарық қылды: көзі ашумен алаулап тұрды.
— Маған бер! — деп айқайлады ол.
Айдана қабырғаға сүйеніп, хаттарды одан сайын қыса түсті.
— Жоқ. Өтірігіңіз жетер.
Сол сәтте жоғарыдан автокөліктің даусы, есіктің сарт етіп ашылғаны естілді. Қуаттың даусы үйді жаңғыртты:
— Апа? Айдана? Не боп жатыр?
Жәмилә қатып қалды. Көзіне үрей толды. Айдана осы сәтті пайдаланып, жанынан өте шықты да, жоғарыға ұмтылды. Холға шыққанда, Қуат аң-таң болып тұрды.
Айдана оған хаттарды созды.
— Оқы. Шындық осы үйде, жертөледе жасырылған еді.
Ол алғашқы жолдарды оқығанда орнаған тыныштық өлімсірей ауыр болды. Ақыры Қуат көзіне жас ала анасына қарады, сосын Айданаға бұрылды.
— Бұл рас па? — деді сыбырлап.
Жәмилә дірілдеп кетті. Көз жасын тыя алмады.
— Мен… Мен отбасыңды қиратып алғым келмеді… — деп сыбырлады ол. — Мұның бәрін сен үшін істедім. Сенде әкеңнің аты болсын дедім.
Хаттар Қуаттың қолынан түсіп кетті. Бар әлемі қирады.
Айдана оның иығына қолын қойды.
— Таңдау сенде: оның өтірігімен өмір сүру ме, әлде шындықты қабылдап, алға қадам басу ма.
Ол түні жертөле қияр мен тосап сақтайтын орын болудан қалды. Ол енді отбасының құпиясының моласы еді. Сонымен бірге — азаттықтың басы.
Айдана өзінің өмірі ешқашан бұрынғыдай болмайтынын білді. Бірақ алғаш рет ол қорыққан жоқ. Қолында шындық бар еді. Және бұл оны Жәмиләнің барлық өтірігінен де мықты етті.
