Ернар жіпті шешіп, өзін сабырлы ұстауға тырысты, бірақ саусақтары сәл дірілдеп тұрды. Бір сәтке тынысы тоқтап қалғандай болды. Картон қораптың ішінде мұқият жиналған бірнеше хат, жіңішке таспамен байланған шағын флешка және бір фотосурет жатты. Ол суретті бірінші болып алды.
Кадрда — олардың қонақ бөлмесі. Терезе жақтан түсірілген, люстра бұлыңғыр, ал ортасында — өзі. Қолында бокал, бетінде менмен күлкі. Жарық оның бет әлпетін айқындап, көздерінде беймәлім суық жылтыл пайда болған. Бұрыштағы айнада — Айгерімнің шағын бейнесі көрінеді. Бұл автопортрет емес еді. Бұл — куәлік.
— Бұл не, әзіл ме? — деді Ернар, бірақ даусында сенімсіздік бар еді.
Айгерім жауап қатпады. Алақандары үстелде, жүзі тыныш, көзінде қорқыныш жоқ. Бұл — бәрін шешіп қойған адамның тыныштығы.
— Аш, — деді Данияр, даусы сабырлы, бірақ нық.
Ернар бірінші хатты ашты. Онда Берлиндегі галереяның мөрі бар хат тұрды:
«Құрметті Айгерім Ж., сіздің ‘Қаланың ішкі тынысы’ атты фото топтамаңыз маусым айындағы көрмеге қабылданды…»
Одан кейін күндер, келісімшарт, қолтаңбалар. Ернар ернін жалап, жымиған сыңай танытты.
— Қағаз… Құттықтаймын. Өнерге ойнадың ба?
— Әлі емес, — деді Айгерім сабырмен. — Қалғанын оқы.
Екінші хатта Париждегі шығармашылық гранттың тізімі. Сол тізімде — оның аты. Үшінші конвертте — адвокаттан келген келісім жобасы, ажырасу туралы өтініш. Ернар көзімен хаттардан Айгерімге қарады, жүзінде сенбестік пен ашу аралас.
Клара төмен қарады, ал Данияр үндемей отырды.
— Бұл күлкілі, — деді Ернар. — Біз ажырасамыз деп ойлайсың ба? Бұл — спектакль, сахна.
— Сахна емес, — деді Айгерім. — Бұл — соңғы көрініс.
Ернар қорапты жауып, қайта ашты, ішіндегі заттарға сенбегендей. Флешканы алып, қолымен аударып-төңкерді.
— Мұнда не бар?
— Сен ешқашан көргің келмеген дүниелер, — деді Айгерім. — Таңертеңгі қала, адамдар, сен сұрамаған жүздер, аялдамадағы әйелдер, көше музыканттары. Және біз. Ішкі түріміз.
— Менде мұндайға уақыт жоқ.
— Онда төртінші хатты қара, — деді Данияр.
Ернар ашты. Ішінде — банк үзінділері, аудиторлық жазбалар. Ешқандай ірі қателік жоқ, бірақ кішкентай сәйкессіздіктер, кешіктірілген төлемдер. Тым ұсақ нәрселер, бірақ мінсіз беделге дақ түсіруге жеткілікті.
— Бұл… еш қатысы жоқ…
— Бар, — деді Данияр. — Бұл — шындық. Мен саған талай рет айттым. Сен тыңдамадың. Ол суретке түсірді. Есептерді емес, сенің сол сәттеріңді.
Айгерім қораптан кішкентай металл кілтті алып, үстелге қойды.
— Бұл мен екі ай бұрын жалға алған шеберхананың кілті. Саған көшірмесін қалдырамын. Кіру үшін емес, бар екенін еске алу үшін.
Ернар мысқылмен күлді.
— Шеберханалар, көрмелер, гранттар… Әдемі дағдарыс қой. Бірақ сен бәрібір қайтасың. Барлығы да қайтады. Шынайы өмір осында.
— Шынайы өмір тыныс алатын жерде, — деді Айгерім. — Ал мұнда мен тұншығам.
Бөлмеге салқын тыныштық орнады. Клара иығына орамал жапты, Данияр бокалды айналдырып, қайта қойды.
— Не қалайсың? — деді Ернар ақыры.
— Тыныш кетуді. Енді мен жайлы тост айтпауыңды. Адамдарға өз болмысына мүмкіндік беруіңді. Ал менің суреттеріме келсек, оларды кемсітпе, тіпті ойыңда да.
— Ал егер айтсам ше?
— Онда сенде осы сурет қалады, — деді ол, фотосуретті нұсқап. — Шам мен жарықты шатастырған ер адамның бейнесі.
— Өзің жалғыз барасың ба? Берлинге, Парижге?
— Мен мұнда да жалғыз болдым. Басқасы — тек жол.
Клара сыбырлады:
— Егер тұратын жер керек болса…
— Рақмет, — деді Айгерім. — Менде бар. Тек бұған дейін өмір сүре алмадым.
Данияр орындықтан көтерілді.
— Мен шығарып салайын.
— Драма жасамаңдар, — деді Ернар. — Бүкіл театрды менің пәтеріме әкелдіңдер ғой.
— Иә, — деді Данияр, — бірақ алғаш рет мұнда ауа бар.
Айгерім пальтосын киіп, камерасын мойнына ілді. Шашы иығына түсіп тұр. Ол есікке бет алды, бірақ тоқтады.
— Сен айтушы едің ғой, өмір — бәрін алуға батылы жеткендерге тиесілі деп. Қателесесің. Кейде өмір — босатуға батылы жеткендерге тиесілі.
— Біз трагедия емеспіз, — деді Ернар баяу. — Біз жоба болдық.
— Әр жоба аяқталады. Менің жобам бүгін бітті.
Олар шықты. Лифт есігі баяу жабылды. Далада майда жаңбыр жауып тұрды.
— Қорқып тұрсың ба? — деді Данияр.
— Иә, — деді ол. — Сол үшін де дұрыс істеп тұрмын.
Ол баяу жүрді. Камерасы санын соғып, дыбыс шығарып тұр. Қала таныс, бірақ басқа. Себебі ол енді оны өз көзқарасымен көріп келеді. Бұрышқа жеткенде тоқтап, камерасын көтерді. Қызыл шам, жаңбырдағы шағылыстар, ит жүгіріп өтті, біреу күлді. Шақ! Шақ! Шақ! Әр кадр — тыныс сияқты.
Жоғарыда, пәтерде, Ернар жалғыз отырды. Суретке қарады, жауап күтті. Телефонды алғысы келді, жазғысы келді: «Бала сияқтысың. Қайтып кел.» Бірақ сөздер жоғалып кеткен.
Клара шай құйып, алдына қойды.
— Мен оны жек көрмеймін, — деді Ернар.
— Керегі де жоқ, — деді ол. — Тек жібер.
— Ал сені ше?
— Мені сен ешқашан ұстай да, қоя да алмадың. Бүгін үйретпеймін.
Данияр пальтосын алды.
— Ертең тоғызда аудиторлармен кездесу. Енді метафорасыз.
— Бұл жазалау ма?
— Жоқ. Бұл — өсу.
Есік жабылғанда, Ернар картон қорапқа қарады. Қарапайым, арзан көрінетін қорап, бірақ дәл қазір ең ауыр затқа айналған. Оны сөреге қойды. Шарап ішті — дәмі жоқ еді.
Сол кезде Айгерім шеберханаға жетті. Есікті ашты. Іштен бояу мен шаңның иісі шықты. Компьютерді қосып, флешканы жалғады. Папкалар: «Көшелер 5:00», «Терезедегі адамдар», «Біз — ішімізден».
Соңғысында бір ғана бейне. Ол айна алдында күліп тұр, өзі түсіріп алған сәт. «Сәлем», дейді өзі-өзіне. Ол жымиып, папканың атын өзгертті: «Мен».
Сыртта қала тыныстап тұр. Айгерім штативті қойып, диафрагманы ашты да, түсірді. Кадрда — жарық, жаңбыр, қолшатыр ұстаған бейне. Және бір сәт — енді ешкім одан тартып ала алмайтын.
