Асүйде үнсіз отырып қалдым. Қолым дірілдеп, көзім стол үстіндегі шашылып жатқан құжаттардан айырылмады. Есіктің жабылған дыбысы естілді, бірақ оның айтқан сөзі әлі де ауада жаңғырып тұрды. «Маған кедей келін керек емес.» — осы бір сөйлем жүрегімді тесіп өтті.
Кешке Арман жұмыстан келді. Бәрі қалыпты сияқты көрінсін деп тырыстым: кешкі ас дайындадым, жарық шамды қостым, баяу әуен қойдым. Іштей үміттендім — бәлкім, Гүлнәр апай сабасына түсер, түсінер. Бірақ оның бет-әлпетінде мұздай қатқан шешім бар еді — ол ұмытпайды.
Арман күлімдеп, шаршаған күйде есіктен кірді.
— Не тамақ иісі бұлай аңқып тұр? — деді ол, мені құшақтап.
— Сенің сүйікті соусыңмен паста, — дедім жымиып.
Ол менің маңдайымнан сүйді, менің бозарған түрімді байқамай.
Асқа отырдық. Гүлнәр апай үндеместен отырды, көзін төмен салып. Арман жұмысындағы жаңалықтарды айтып отырды. Кенет енесі суық дауыспен сөзін бөлді:
— Арман, айта ғой, осы пәтер сендердікі ме?
Арман аң-таң болып қалды.
— Қалай яғни? Біз осында тұрамыз ғой… Айдананың ата-анасынікі, меніңше. Онша ойланбаппын да.
— Демек, сендердің аттарыңа жазылмаған, — деді ол баяу, бірақ әр сөзі ауыр еді.
Арман маған қарады, сосын анасына.
— Мама, не болды саған? Бұл неге сонша маңызды?
— Өте маңызды! — деді ол қатқыл үнмен. — Отбасы бөтен үйде өмір сүре алмайды! Ертең ұрысып қалсаңдар не болады? Балам қайда барады? Көшеге ме?
— Мама, бұның бәрі мәнсіз ғой, — деп күлді Арман, бірақ күлкісі тез өшті.
— Мәнсіз емес, — деді Гүлнәр апай. — Махаббат өшеді, ал үй қалады.
Мен бірдеңе айтқым келді, бірақ Арман қолымды ұстап тоқтатты.
— Жарайды, анашым, осы тақырыпты жапайық, — деді сабырмен.
Гүлнәр апай үнсіз орнынан тұрды, ыдыстарды жинап, бөлмеден шығып кетті. Үйге ауыр тыныштық орнады.
Арман күрсінді.
— Түсінбеймін, кеше ғана бәрі жақсы еді…
— Бүгін ол пәтердің менің ата-анама тиесілі екенін білді. Содан бәрі өзгерді, — дедім жай ғана.
— Бұл ақымақтық, — деді ол. — Біз бұрынғы заманда өмір сүріп жатқан жоқпыз ғой.
— Ол үшін өмір сүріп жатырмыз, — дедім ащы жымиып.
Түнде көз ілмедім. Гүлнәр апайдың бөлмесінен аяқтың сықыры естіліп тұрды — тынышсыз жүріс, ойға толы. Таңертең тұрғанымда, ол чемоданын жинап отыр екен.
— Кетіп бара жатырсыз ба? — дедім абайлап.
— Иә, бәрін көріп, түсіндім, — деді суық үнмен.
— Гүлнәр апай, өтінем…
— Айдана, мен бәрін бастан кештім. Мұндай оқиғалардың соңы қандай болатынын білем. Өзіңнің баспанаң жоқ келін — әрдайым әлсіз. Ертең бәрі бұзылса, сенің қолыңда не қалады? Мен ондай тағдырды ұлыма қалдырмаймын.
— Арман әкесі сияқты емес қой, — деп қалдым байқамай.
Ол жалт бұрылды, көзі оттай жайнады.
— Не дедің?
— Ештеңе… кешіріңіз, — дедім.
Ол үндеместен кетіп қалды. Арман балконда тұрды да, таксидің бұрылыстан ғайып болғанына дейін қарады.
— Өтіп кетеді, — деді ол ақырын. — Анам тез ашуланады, бірақ кейін тынышталады.
Бірақ ол тынышталған жоқ.
Үш күннен кейін ол телефон шалды. Арман ұзақ сөйлесті, ал оның түрінен бәрін түсіндім — бір нәрсе үзілді.
— Ол не дейді? — деп сұрадым.
— Тойды кейінге қалдырған дұрыс дейді… «Әлі ерте», — деп.
— Не? — дедім сыбырлап.
— Айдана, сен оған не айттың?
Түсіндіруге тырыстым, бірақ ол сенімсіз қарап тұрды. Екеуміздің арамызда көзге көрінбейтін мұз қатты.
Келесі апталар үнсіз өтті. Той шақырулары үстел үстінде жатты. Көйлек гардеробта ілулі тұрды, мен оны қолыма алуға да қорықтым.
Бір кеште Арманды қараңғыда отыр деп таптым.
— Сен ойландың ба… бәрін тоқтатпақсың ба? — дедім ақырын.
Ол біраз үнсіз қалды.
— Білмеймін. Мен сені жақсы көрем, Айдана. Бірақ анамды да жақсы көрем. Екеуіңнің арасына қысылып қалдым.
— Ал мен ше? — деп сыбырладым. — Менің орным қайда?
— Мен сені жоғалтқым келмейді, — деді ол. — Бірақ оны да ренжіткім келмейді.
Келесі күні анам қоңырау шалды.
— Дауысың шаршаңқы естіледі, қызым, — деді. — Не болды?
Мен шыдамай жылап жібердім.
— Бәрі құлап бара жатыр, мама… бір жапырақ қағаз үшін.
— Егер ол сені шынымен сүйсе, — деді анам сабырлы үнмен, — ешқандай құжат оған кедергі болмайды. Ал егер кедергі болса — демек, ол сенің адамың емес.
Сол кеште Арман кеш келді.
— Анаммен сөйлестім, — деді. — Ол жылады. «Мені тастап кеттің» дейді.
— Сен оны тастап жатқан жоқсың, Арман. Өміріңді өзіңше құрып жатырсың.
— Ол жалғыз. Сенің ата-анаң бар, үйің бар, бәрі бар. Ал ол ешкімсіз.
— Сонда мен кінәлімін бе? — дедім ашуға булығып.
Ол басын шайқады.
— Жоқ… мен тек… ойлануым керек.
Таңертең тұрсам, чемоданы есік алдында тұр екен.
— Сен дұрыссың, Айдана, — деді ол ауыр күрсініп. — Мүмкін, уақыт бәрін орнына қояр.
Ол шықты да, есік баяу жабылды.
Айлар өтті. Көйлек шаң басып гардеробта қалды. Уақыт бәрін емдейді дейді ғой, бірақ өтірік. Кей жара ешқашан жазылмайды — тек сонымен өмір сүруді үйренесің.
Бір көктемгі күні пошташы хат әкелді. Қолтаңбасын бірден таныдым — Арман. Қолым қалтырап, хатты аштым.
«Айдана,
Мен қорқақ болдым. Дұрыс емес адамды тыңдадым. Анам ауырып қалды, ал мен тек өкініш сезем. Ол маған айтты: сен менің өмірімдегі ең жақсы нәрсе болдың. Бірақ ол мұны тым кеш түсінді.
Егер бақытты болсаң — жауап жазба.
Бірақ егер жүрегіңде әлі мен үшін орын болса, жексенбі күні, сағат бесте, саябақтағы кафеде болам. Келмесең — түсінем.»
Хатты ұзақ ұстадым. Сөздер көз жасымнан жайылып кетті.
Жексенбі күні, сағат беске он минут қалғанда, мен кафеде отырдым. Терезе сыртында жаңбыр себелеп тұр. Үстел үстінде екі кесе буы бұрқыраған кофе.
Есіктен Арман кірді. Сәл қартайыпты, жүзі шаршаңқы. Бірақ көзінде баяғы таныс жылылық бар.
— Келіпсің, — деді жай ғана.
— Иә, — дедім. — Өйткені кейбір сезімдер өлмейді. Олар тек күтеді.
Ол жымиып, мен түсіндім — бақыттың қағазға жазылған аты болмайды. Үй деген — адам. Ал егер ол сенімен қалуға дайын болса, демек, сенің орның сол жерде.
