Нұрлан сол түні ұзақ үнсіз отырды. Үйдің іші сондай тыныш еді — сағаттың тықылы бөтен жүрек соққандай естілді. Айдос ұйықтап қалған, ал мен ыдыс жуып тұрдым, ойсыз, шаршаңқы, жансыз қозғалыспен. Ішімде — тек ауыр шаршау, көңілсіздік пен түнерген мұң. Бұрынғыдай ашу емес, әлдеқашан сөнген, салқын мұң. Өмірім өзіме тиесілі емес, бөтен бір өмірге айналып кеткендей сезілді.
Нұрлан диваннан тұрып, ас үйге кірді.
— Айгерім… менің кінәм бар екенін білем, — деді ол баяу. — Бірақ анамды жалғыз қалдыра алмаймын. Әкем қайтқалы, мен оған жалғыз сүйенішпін ғой.
— Сүйеніш? — деп мен тік қарап жауап бердім. — Сүйеніш болу деген — өз өміріңді құрбан ету емес. Көмектесу — жүректен шығуы керек, ал сенің анаң саған тек кінә жүктейді. Ол не істеп жатқанын жақсы біледі, Нұрлан. Ол әлсіз емес.
Ол үнсіз қалды. Көзі шаршаңқы, бейнебір өзі сенбейтін ақтауды іздегендей.
— Мүмкін, бәрін өзгертемін, — деді ақыры. — Ерланмен сөйлесіп көрем, бәлкім, соның клубына барам…
— «Бәлкім»? — деп мысқылмен қайталадым. — Біз сенің «бәлкімдеріңмен» бес жыл өмір сүріп келеміз. Айдос өсіп келеді. Оған мысал керек, уәде емес.
Нұрлан ауыр күрсінді. Көзінде ұяттың әлсіз елесі жылт етті. Сосын үнсіз сыртқа шығып кетті.
Мен қалдым — қолым су, жүрегім ауыр. Бір кезде оны қалай жақсы көргенімді еске алдым. Жаттығудан оралғанда жүзіндегі қуанышты, өмірге деген құштарлығын, шынайы арманшыл бейнесін. Ол кезде Нұрлан нағыз күрескер еді. Қазір — бағытсыз, шаршап қалған еркек.
Екі күннен кейін Гүлзира кенеттен үйге келді. Әдетінше — сәнді, хош иісті, шашы безендірілген.
— Айгерім, қызым, мазаламадым ба? — деп кірді ол жылы жымиып, бірақ сол баяғы жалған үнмен. — Нұрлан маған сөйлесем дейді екен.
— Иә, сөйлесем деп еді, — дедім салқын дауыспен. — Бірақ ол жұмыста. Ерланның залында.
Гүлзираның жүзі бір сәтке өзгеріп кетті.
— Жұмыста дейсің бе? Шынымен бір жерге орналасқан ба?
— Иә. — Қанағаттанған күйде бас изедім. — Уақыты келді ғой, жауапкершілікті сезінетін.
Ол бір сәт абдырап қалды, бірақ тез есін жиып, ернін жыбырлатты.
— Әрине, жақсы ғой. Тек, қызым, сен оны қыспадың ба? Ер адамдарға еркіндік керек, қысым жасасаң, бұзылады.
— Ал балаларға жауапкершілік керек, — деп сабырмен жауап бердім. — Әкеге лайық мысал керек.
Гүлзира бұны елемегендей болды. Орнына отырып, сөмкесінен айна мен далап шығарып, ернін бояй бастады.
— Білесің бе, Айгерім, мен бір мырзамен таныстым, — деді ол жұмбақ күлкімен. — Есімі Филипп, Франциядан. Мәдениетті, сыпайы, өнер саласында істейді.
— Әрине, қалтасы қалың шығар, — дедім мен бейтарап үнмен.
Гүлзира қысқа ғана күлді.
— Қызым, тек махаббатпен өмір сүру мүмкін емес қой. Тұрақтылық та керек.
— Білем, — дедім жай ғана. — Мен «тұрақтылықпен» бес жылдан бері өмір сүріп келемін: шоттар, жұмыс, шаршау.
Ол үнсіз қалды. Бір сәтке көзіне ұялу ұялағандай болды, бірақ тез жасырып үлгерді. Кейін әңгімені басқа жаққа бұрып, Айдос туралы, менің жұмысым туралы сұрап, өз өмірін айналып өтті.
Кешке Нұрлан үйге кірді. Киімінде шаң, тер иісі, бірақ көзінде бұрынғыдай жылт бар.
— Ерланмен сөйлестім, — деді ол. — Мені сынақ мерзіміне алды. Балаларды жаттықтырамын.
Жүрегім толқып кетті.
— Жарайсың, Нұрлан… мен соны ғана қаладым. Өз пайдаң үшін.
— Білем, — деді ол баяу. — Айдос үшін де.
Сол күннен бастап бәрі аздап өзгерді. Нұрлан үйге шаршап, бірақ қанағатпен келетін болды. Балаларды қалай үйретіп жүргенін, олардың өзіне сенімді бола бастағанын айтып, қуанып отыратын. Даусында қайтадан өмір бар еді.
Айдос әкесіне бұрынғыдан да сүйсіне қарайтын, ал мен… ішімнен үміт оты қайта жанды.
Бірақ Гүлзира оңайлықпен тоқтамады. Бір кеште ашулы күйде тағы келді.
— Нұрлан, көмектес! Филипп мені Парижге шақырды, бірақ билет пен қонақүйге ақша керек. Тек қарызға, кейін қайтарам! Бұл менің соңғы мүмкіндігім!
Нұрлан оған қарады, сосын маған.
— Анашым… болмайды.
— Қалай болмайды?! Мен сені өсірдім, бәрін бердім!
— Бәрін емес, — деді ол баяу. — Сүйіспеншілік бердің, иә, бірақ сонымен бірге ауыр жүк те жүктедің. Енді мен ұл емес, әке болуды үйренуім керек.
Гүлзира үнсіз қалды. Бұрын ешкім оған бұлай қарсы келмеген. Бет-әлпеті сіресіп, көзі жыпылықтап кетті.
— Мұның бәрін саған Айгерім үйретті ғой, солай ма? — деді ашуланып. — Құттықтаймын, келінжан. Баламды анасына қарсы қойдың!
Мен үндемедім. Бірақ бұл жолы Нұрлан мені қалқан етпеді.
— Жоқ, анашым. Бұл — менің шешімім.
Ол кеткен соң үйде ұзақ үнсіздік орнады. Нұрлан шаршаған, бірақ сабырлы болды. Сол сәтте мен оның өзгергенін білдім. Ол енді кінә іздейтін бала емес, таңдау жасай алатын еркекке айналған.
Күндер өтті. Гүлзира қайтып келмеді. Нұрлан кейде қысқа хабарлама жазатын — жылы, бірақ уәде жоқ. Ол әлі де анасын сүйетін, бірақ енді өзін жоғалтпай сүйетін.
Бір жексенбі күні үшеуіміз паркке шықтық. Айдос көгалда жүгіріп, мәз болып ойнап жүр, Нұрлан оның артынан күлімдеп қарап тұр. Күн сәулесі ағаш арасынан жылт-жылт етеді, ауа таза, жылы.
— Айгерім, — деді Нұрлан маған жақындап. — Мен сені жоғалттым ба деп қорықтым.
— Жоқ, жоғалтқан жоқсың, — дедім мен. — Мен әрқашан осында болдым. Тек өзіңді еске алуың керек еді.
Ол қолымды ұстады. Қолы қатпарлы, жұмыс иісі сіңген, бірақ жылы.
— Біз қайтадан бір команда болайықшы, — деді ол. — Бос уәдемен емес, нақты іспен.
— Онда өзіңнен баста, Нұрлан. Күн сайын бір қадам.
Біз бірге жүрдік. Айдостың күлкісі желдің ызғарына араласып, көңілге тыныштық ұялатты. Ескі өміріміз артта қалып, күн сәулесінде еріп бара жатқан көлеңкедей болды.
Бірнеше айдан кейін Нұрлан анасынан хат алды. Гүлзира Францияға кеткен екен. Филипппен емес — жалғыз өзі. Лион қаласында кішкентай антиквариат дүкенінде жұмыс істеп жүр. «Жаңа өмір бастауға тырысып жатырмын», — деп жазыпты.
Нұрлан хатты дауыстап оқып, терең дем алды.
— Мүмкін, енді өздігінен өмір сүруді үйреніп жатқан шығар, — деді.
— Мүмкін, енді өзгелерді ауыртпай өмір сүруді үйреніп жатқан болар, — дедім мен жымиып.
Кешке балконда отырдым. Нұрлан Айдосқа үй тапсырмасын орындауға көмектесіп отыр. Сол сәтте мен түсіндім — өмір ертегі емес. Ол — күн сайынғы күрес, кейде шаршау, кейде үнсіздік. Бірақ сол қарапайым сәттердің арасында шынайы бақыт жасырынып тұрады.
Нұрлан маған қарап күлді. Сол күлкіде бәрі бар еді: өткеннің ауырлығы, кешірім, жылылық және тыныштық. Сол кезде мен білдім — бізге ғажайыптар керек емес. Тек алға жүруге батылдық керек.
