Айсұлу кеудесінде бір нәрсе түйіліп, тынысы тарылғанын сезді. Ол оларға айқайламай, асықпай жақындады. Даниярдың Томирдің иығынан ұстап тұрған қолын қысып, тыныш, бірақ мұздай дауысымен айтты:
— Қоя бер оны. Қазір.
Данияр бір сәт қатып қалды, не істеу керегін ойлағандай. Сосын қолын босатты. Томир артқа шегініп, анасына тығыла кетті. Айсұлу оның ыстық, дірілдеген демін көйлек арқылы сезді. Баланың шашынан сипап өтті.
— Сабырсыздық таныттым, — деді Данияр, көзін тайдырмай. — Артық кеткен шығармын… Бірақ бұлай өмір сүруге болмайды. Сен ешқандай шекара қоймайсың, Айсұлу.
— Қоямын, — деді ол біртіндеп, бірақ нық үнмен. — Міне, дәл қазір. Осы жерде. Менің балама айқайлама. Қолыңды тигізбе. Оны күлгені үшін жазалама. Бұл — шекара. Одан аттама.
Асүйді ауыр тыныштық басты. Тек тоңазытқыштың әлсіз ызыңы ғана естілді. Томир әлі де шешесінің құшағында тұрды. Айсұлу сөзін жалғастырды:
— Заттарыңды жина. Бүгін бұл үйде қалмайсың.
— Сен ақымақтық жасап тұрсың, — деді Данияр, даусында баяғы сенім жоқ. — Кейін өкінесің. Бұл балаға тәртіп керек.
— Жоқ, — деді Айсұлу. — Оған қауіпсіздік керек. Ал соны мен беремін. Енді шық.
Данияр дәлізге қарай жүріп, қайта бұрылды. Бірдеңе айтпақ болды, бірақ тілі байланып қалғандай үнсіз қалды. Сосын бөлмесіне кіріп кетті. Бірнеше минуттан кейін киімнің сыбдыры, сөмке сытырылы, шкафтың сықыры естілді. Айсұлу қозғалмады. Тек есік жай жабылған кезде ғана терең дем алды.
Келесі тыныштық бұрынғыдан өзгеше еді. Ауыр, бірақ таза. Бұрқасын өткеннен кейінгі ауаны еске салды. Томир шешесінен ақырын ажырады.
— Анашым… мен кінәлі емеспін бе?
— Жоқ, балам, — деді ол тізерлеп отырып. — Сен ештеңе жаман істеген жоқсың. Сен күлдің. Ал бұл үйде күлуге рұқсат. Әрқашан.
Томир басын изеді. Айсұлу оның қолынан ұстап, асүйге апарды. Көк түсті, динозавр суреті бар кесеcіне су құйып берді. Сосын кешкіге сорпа жылыта бастады. Үйдің иісі қайтадан тіріліп, жылы естілді.
— Анашым, балконда іше берейін бе? — деді бала бәсең дауыспен.
— Әрине, балам. Тіпті пижамамен отырсаң да болады. Кім айтты, сейсенбіде кішкене сенбі болмайды деп?
Томир жымиып, алғашқы рет күлді. Екеуі шағын орындықта отырып, жарық терезелерге қарап тамақ ішті. Кешкі самал жаңбыр иісін әкелді. Кейін Томир жұлдызды көрпесіне оранып, телефонынан ескі мультфильм көрді. Әзілдей күлген даусы бөлмені жылытып тұрды.
Ол ұйықтаған соң Айсұлу ыдыстарды жуып, үстелге отырды. Үнсіздік қайта оралды — бірақ енді қорқынышты емес. Телефонын алып, жазып қойды:
«Сейсенбі, 19:40. Данияр Томирге айқайлады. Мен тоқтаттым. Ол кетті.»
Бұл кек емес, ес үшін еді — ұмытпау үшін.
Сосын Айнагүлге жазды:
«Даниярды шығарып жібердім. Біз екеуміз жақсымыз. Ертең келесің бе?»
Жауап тез келді:
«Келем. Тортпен және құшақпен.»
Түн ортасында екі рет оянды. Үйде Даниярдың ауыр тынысы да, қатты басқан аяқ дыбысы да жоқ еді. Тек тыныштық. Ешкімнен кешірім сұрамайтын тыныштық. Таңертең Томир есік алдында шашы үрпиіп тұрған күйі айтты:
— Анашым, мектептен кейін саябаққа барамыз ба?
— Барамыз. Барлық ойыншық көліктеріңді аламыз. Тіпті шашылып кетсе де бәрібір.
Ол күлді де, жүгіріп кетті.
Күндіз Данияр хабарлама жіберді: «Кешке заттарымды алып кетем.»
Айсұлу: «19:00-де. Біз үйде болмаймыз. Кілт пошталық жәшікте.»
Бітті. Артық сөз жоқ.
Сол кеште саябаққа барды. Жапырақ лақтырып, күлді, ыстық самса жеді. Үйге келгенде дәлізде екі қара сөмке тұрды. Айсұлу жарықты жақты. Жатын бөлмеде еркектің киімдері жоғалған, үстел үстінде тек бос орын. Терезені ашты. Таза ауа кіріп, қабырғалар жеңілдеп кеткендей болды.
Ол хат жазды: «Кілтті жәшікке салдым. Рақмет.»
Сосын Томирмен бірге қағазға жазды:
«Біздің үйде қайта жасайтын нәрселер.»
Томир диктовка жасады:
«Түске дейін пижамада жүру. Залда күлу. Легоны еденге шашу. Сәрсенбіде құймақ.»
Айсұлу қосымша жазды:
«Жараламайтын, жылытатын ережелер.»
Келесі күні Данияр бірнеше хабарлама жіберді, кейін қоңырау шалды. Ол жауап бермеді. Тек жазды:
«Томир туралының бәрі тек жазбаша. Ескертусіз келме.»
Телефонды теріс қаратып қойды да, құймақты аспанға лақтырып аударды. Томир үстелде отыр, күлкісін тыя алмайды. Құймақ табаға дәл түсті, екеуі де ду күлді.
Күндер өтті. Енді олардың үйінде ереже емес, келісім болды:
«Тағы бір серия көрсең, маған ыдыс жууға көмектес.»
«Аяқ киім шкафта болсын, қалғаны – сөйлесіп шешеміз.»
Бұл тәртіп емес еді — бұл өмірдің өзі болатын.
Бір жұмада Данияр тағы жазды:
«Сол кештегі үшін кешір. Мүмкін асыра сілтедім. Басқаша тәрбиелендім. Сөйлесейікші. Бір ауыз сөзге лайық шығармын?»
Айсұлу үйдің алдында, сөмке көтеріп тұрғанда оқып, ойланып жазды:
«Кешіріміңді қабылдаймын. Бірақ басқа өмір жолын таңдадым. Егер Томир жайлы болса — тек жазбаша. Біз отбасы емеспіз. Құрмет көрсет.»
Екі сағаттан соң жауап келді:
«Жарайды.»
Бірінші рет ештеңе талап етпеген сөзі еді.
Сенбі күні Айсұлу мен Томир ғылым мұражайына барды. Томир құмда шеңбер сызған алып маятникке таңырқай қарады, магниттермен ойнады, әйнек қоңырауларды соқты.
— Неге ток көрінбейді, бірақ найзағай сияқты соғады? — деп сұрады ол.
— Үйге барғанда кішкентай шам жасап көреміз, — деді Айсұлу.
Жексенбіде екеуі үстелге сымдар мен шам қойды. Бір бұранда жерге домалап кетті, Томир күлді, сосын абайлап анасына қарады.
— Бұл тек бұранда ғой, — деді ол күлімдеп. — Қаласа, серуендеп келсін. Кейін табамыз.
Фонарьмен іздеп тауып, шамды қосты. Шағын жарық жанғанда Томир қуанып, «Жанды!» деп айқайлады. Айсұлу да жүрегінің бір жері жанып кеткендей сезінді.
Кешке Айнагүл келді. Үшеуі бірге отырды, торт жеп, шай ішті. Томир жастықтан қамал жасап, «Бұл күлкі бөлмесі!» деді. Айнагүл кетерде сыбырлап айтты:
— Сен оны қуған жоқсың, Айсұлу. Сен үйіңді қайтардың.
Бұл сөздер ұзақ уақыт бойы ойында қалды.
Бір ай өткен соң Данияр тағы жазды:
«Екі кітабымды алсам бола ма?»
— «Қай уақытта?» — деп жазды ол. Кітаптарды жәшікке қалдырды. Кешке оралғанда жәшік бос еді, телефонында тек бір сөз тұрды: «Рақмет.»
Бірінші рет — ауыртпайтын қоштасу.
Бір жексенбіде Томир сұрады:
— Анашым, бізде ереже бар ма?
— Бар, балам, — деді ол күліп. — Бірақ біздің ережелер — балкондағы орындықтар сияқты: жел өзгерсе, орнын ауыстырамыз. Қате жасасақ, кешірім сұраймыз. Уәдемізді орындаймыз. Біреу құшақ сұраса, бәрін тоқтатамыз. Күлеміз. Жылаймыз да. Ең бастысы — бұл үйде саған ешкім айқайламайды.
— Тіпті сен де ме?
— Тіпті мен де. Егер мен айқайласам, көк кесеңді алып келіп, айт: «Анашым, саған тыныштық жетпей тұр.» Мен бірден тоқтаймын.
Томир күлді, кесе әкелді. Ол суды ішіп, екеуі бірге күліп жіберді. Кейін еденге жайылып, жаңа қала салды — Лего үйлер, саябақ, наубайхана, мұражай, күнге қараған орындық. Бірнеше бөлшек домалап кетті, бірақ ешкім жинамады.
Ұйықтар алдында Айсұлу шамды өшіріп, сәл тұрды. Томирдің тынысы бөлмеден естіліп тұрды.
Ол шамды қайта жағып, жарықтың үстелдегі тәрелкеге, дөңгелегі жоқ көк роботқа, жастықтарға жұмсақ түскенін көріп жымиып қойды. Бұл енді казарма емес еді. Бұл — үй.
Төсегіне отырып, телефонын ашып жазды:
«Жексенбі, 21:10. Томир күлкіден жылады. Мен де. Үй де күлді. Ешкім қорыққан жоқ.»
Сақтап қойды. Қараңғылықта көрпені сипап, терең тыныстап білді — енді оларды тыныштықтан бөліп тұрған қабырға жоқ. Егер біреу оны қайта тұрғызуға тырысса, ол бұза алады. Себебі ең басты ереже айқын: бұл үйде тәртіп жүректе. Қалғанының бәрі өзі орнына келеді.
