Айым үнсіз, буы шығып тұрған шай кесесіне қарап отырды. Айдана сабырлы қалпында, қолдарын үстел үстінде айқастырып отырды.
— Ол саған айтты ма, білмеймін, бірақ ол әдетте таңертең ерте кетеді, — деді Айдана баяу. — Кеш қайтады. Кейде гүл әкеледі. Осы үстелдің үстіне қояды, бірақ ешқашан менің қай гүлді жақсы көретінімді білмейді.
Айым әлсіз жымиып қойды.
— Мүмкін, сұрайтын адам болмаған шығар, — деді ол ақырын.
Айдана көзін көтерді.
— Болды. Бірақ ешқашан сұрамады.
Екеуінің арасында ауыр тыныштық орнады. Шәйнек соңғы рет пыс етіп, үнсіз қалды.
— Сен бұл жерде қалғың келеді дедің, — деді Айдана сабырмен. — Онда менің бір ұсынысым бар. Әркім өз қалағанын алсын. Ол тыныштықты қалайды, сен өзіңді ерекше сезіндіретін еркекті армандайсың. Ал мен… мен тек бостандықты қалаймын.
Айым абдырап, оның жүзіне қарады.
— Бостандық?.. Бірақ Айдар…
— Айдар сенімен қалады, — деді Айдана. — Мен кетемін. Бұл үй менікі, бірақ сендерге қалдырамын. Оны үйлену сыйлығы деп қабылда. Тек бір нәрсеге уәде бер: оның көлеңкесінде жоғалып кетпе. Ол — тек өз бейнесінде өмір сүретін адам.
Айым орнынан тұрды, сәл дірілдеп.
— Мен түсінбедім…
Айдана баяу орындықтан тұрып, арқалықтан шапанын алды.
— Түсінесің, — деді ол, — түн ортасында оның қадам үнін күтетін кезіңде, таңертең жейдесінің иісін сезген сәтіңде.
Осылай деп, асықпай, тартпаны ашты да, ішінен күмістей жылтыраған кішкентай кілтті алып, үстелге қойды.
— Бұл — менің сурет салып жүрген бөлмемнің кілті. Сол жерде мен өзім болғанның бәрін қалдырдым. Қаласаң — кір. Мүмкін, сонда оның шын бейнесін көрерсің.
Айым үндемей тұрды, кілтке қолын созуға батпай. Айдана оған соңғы рет қарады — сол жеңілген, бірақ ар-намысын жоғалтпаған әйелдің тыныш, жылы жымиысымен.
— Саған сәттілік тілеймін, — деді жай ғана дауыстап, содан кейін асүйден шығып кетті.
Оның аяқ дыбысы дәлізде бәсеңдеп, соңында есік баяу жабылды.
Айым жалғыз қалды. Шайдың буы жаймен көтеріле берді, үй ішіндегі үнсіздікке араласып. Ол орнынан тұрып, кілтті алды да, сәл кідіріп, сурет бөлмесіне қарай жүрді.
Есікті ашқанда, жылы, шаң басқан жарық жүзіне түсті. Қабырғаларда ондаған сурет ілулі еді. Барлығы да Айдарды бейнелеген — сол бір күлкі, сол көзқарас, сол сабырлы менмендік. Тек бір суретте ғана оның бейнесі көмескіленіп, дерлік өшіп кеткен, ал бұрышында нәзік әріптермен жазылыпты:
«Соңғы бейне. Ақыры — онсыз.»
Айым ернін қолымен жапты. Сол сәтте алғаш рет түсінді: ол махаббат хикаясына емес, үнсіздік сабағына кіріп келген еді.
Дәліз жақтан Айдардың дауысы естілді:
— Айым? Айдана қайда кетті?
Айым сурет бөлмесінің есігін жапты да, бұрылмастан жауап берді:
— Ол кетті. Бірақ меніңше, сен оны енді ешқашан таппайсың.
Сол сәтте, бұрыштағы ескі айнаның шағылысында, Айдананың жылы әрі сабырлы күлкісі көрінгендей болды — сөнгісі келмейтін жарықтың елесі секілді.
