Айдана ваннада телефонын ұстап үнсіз отырды. Көз жасын сүртпестен ағызды, бірақ терең дем алып, сабырға келуге тырысты. Айнадағы өз бейнесіне қарады — шаршаған, бозарып кеткен жүзі, қызарған көздері. «Тағы қаншаға шыдаймын?» деп ойлады. Төрт жыл бойы ол Асқарды сүйіп, енесінің ауыр сөздерін көтеріп өмір сүрді. Бірақ бұл өмір енді жүрмейтін еді.
Сол түні ұйықтай алмады. Қасында бейқам ұйықтап жатқан Асқардың тынысын тыңдады. Ал оның ішінде дауыл тұрды — айтылмаған сөздер, ішке жиналған реніш. Таңға жуық ол шешім қабылдады: енді бұлай болмайды.
Бірнеше күннен кейін, сенбі күні, Айман тағы келді. Телефон соқпады, қоңырау қақпады — тікелей өз кілтімен есікті ашып кірді. Ол кілтті әлі күнге дейін сақтап жүрген — тойдан кейін біраз уақыт олармен бірге тұрған кезінен қалған еді. Есіктің құлпы сықыр еткенде, Айдананың жүрегі шым етті.
— Сәлем, балалар! — деді Айман жарқын дауыспен, қолында азық-түлік толы сөмке. — Бүгін сендерге адамша тамақ істеп берейін деп келдім!
Ас үйде үстел әзірлеп жүрген Айдана тынысын терең алды.
— Айман апай, рақмет, бірақ бәрі дайын.
— Дайын дейсің бе? — енесі үстелге қарап қабағын түйді. — Екі жұмыртқа мен нан ба? Асқар, сен осыны жеймін дейсің бе? Мына келін сені аш қалдырады ғой.
Айдана ернін тістеді.
— Асқардың өзі солай қалайды, апай, — деді сабырмен.
— Маған бұлай жауап берме, — Айман дауысын көтерді. — Әйел күйеуін асырауы керек, еркекті аялап ұстау керек!
Асқар телефонын қоя салып, ауыр күрсінді.
— Мама, жетер, иә.
— Жетер дейсің бе? Мен тек көмектескім келеді! Бірақ сен үндемесең, ол білгенін істейді ғой!
Айдана қолын үстелге қойып, тік қарап:
— Айман апай, біз сөйлесуіміз керек, — деді сабырлы, бірақ қатты үнмен.
— Немене, тағы не ұнамай қалды? — деді ол мысқылмен. — Пияз турауды үйретейін бе?
— Жоқ. Мен өзімді қорғағым келеді. Сізбен, менімен және құрмет жайлы сөйлескім келеді.
Бөлме тып-тыныш болып қалды. Асқар әйелінің даусындағы қаттылықты бұрын-соңды естімеген еді. Ал Айман сәл абдырап, қасын түйді.
— Мен сізді әрдайым сыйладым, — бастады Айдана. — Үйімізге келсеңіз, қарсы болған жоқпын. Айтқандарыңызды тыңдадым, тіпті ауыр болса да үндемедім. Бірақ бүгін үндемей тұра алмаймын.
— Әй, қойшы, — қолын бұлғады Айман. — Мен сені мазақтап жүрген жоқпын ғой, жай айтам.
— Жоқ, Айман апай, — деді Айдана анық дауыспен. — Сіздің әр келуіңіз мен үшін сынақ. Әр жолы мені кемсітесіз. «Жарамайсың», «үй ұстай алмайсың» дейсіз. Бірақ мен де адаммын. Қызметші емеспін, қалың малыңыз емес. Өз қадірім бар.
Асқар орнынан қозғалды, тыныштандырмақ болды.
— Айдана, сабыр ет…
— Жоқ, — деп бөлді оны Айман. — Айтсын енді бәрін. Қайдаға дейін жетеді екен.
Айдана орнынан тұрып, тік қарап сөйледі.
— Сіз — менің күйеуімнің анасысыз, мен оны құрметтеймін. Бірақ бұл үй менікі де. Енді бұлай хабарсыз кіріп келуге, бұйрық беруге, мені төмендетуге құқығыңыз жоқ. Келгіңіз келсе, алдын ала айтыңыз. Көмектесем десеңіз, қарсы емеспін. Бірақ мені сынау үшін келсеңіз — міне, есік.
Айманның түрі сұрланып кетті. Бір сәт үнсіз тұрды.
— Міне, осы ма? Осылай сөйлейсің бе? Күйеуіңнің көзінше?
— Иә, — деді Айдана тыныш қана. — Себебі ол үндемейді, ал мен енді үнсіз болмаймын.
Асқар қолымен маңдайын сипады.
— Мама, расында, сен кейде шектен шығасың.
— Мен бе?! — Айманның даусы дірілдеді. — Мен оны жалғыз өсірдім, бәрін бердім! Ал сен қазір мені кінәлі қылып тұрсың ба?
— Жоқ, — деді Асқар шаршап. — Тек өз өмірімізді өзіміз сүргіміз келеді.
Айман сөмкесін алды, есікке қарай бұрылды.
— Болды. Көрейік, менсіз не істей аласыңдар екен.
Есік тарс жабылды. Үйдің іші тынышталып қалды. Тіпті сағаттың тықылы естілетіндей. Айдана жай ғана орындыққа отыра кетті. Тізесі дірілдеп тұрды, бірақ іші жеңілдеп қалғандай болды.
Асқар баяу қасына келді.
— Қатты айттың. Бірақ, иә… дұрыс айттың.
Айдана оған қарады.
— Осы сөзді сен айтуың керек еді, Асқар. Мен шаршадым.
Ол басын төмен түсірді.
— Білем. Екеуіңнің арасында қалдым, бірақ енді көріп тұрмын — сені ренжіткенім дұрыс болмаған. Кешір.
— Маған кешірім емес, тірек керек, — деді Айдана. — Сен менің қасымда болшы.
— Болам, — деді Асқар байсалды.
Келесі күндері Айман хабарласпады. Асқар оған қысқа хабарлама жазды: «Мама, мен сені жақсы көрем, бірақ өтінем, отбасымды сыйла». Жауап болмады.
Үйдегі тыныштық өзгеше еді — енді ол ауыр емес, жеңіл еді. Айдана қайтадан күлімдеп, әндетіп жүріп тамақ істей бастады. Асқар оны қарап, бұрынғыдан басқа көзбен көрді.
Екі аптадан кейін телефон шыр етті.
— Айдана, — деді таныс, бірақ жұмсақ дауыс. — Асқарды көргім келеді. Бара алам ба?
Айдана аз ойланып:
— Әрине, Айман апай. Бірақ енді бір-бірімізді сыйлайық, жарай ма?
— Иә, — деді енесі баяу. — Бәлкім, шектен шығып кеттім.
Құлағын қойып болған соң, Айдана жеңіл тыныс алды. Бұл жеңіс емес, тыныштық еді. Ол білді — Айман түбегейлі өзгермес, бірақ енді шегін білетін болады.
Кешке Асқар жұмыстан келгенде, екеуі үстел басында отырды.
— Бүгін жаңа өмір басталғандай, — деді ол жымиып.
Айдана басын изеді. — Иә. Енді бұл өмір екеуміздікі ғана.
Сыртта баяу жаңбыр жауып тұрды. Үй іші жылы, тыныш. Айдана Асқарға қарады — және алғаш рет соңғы төрт жылда өз үйінде, өз өмірінде екенін сезді.
