Ерлан Сәрсенов әлі де жаңбыр суына малынып қалған тротуарда үнсіз тұрды. Дамылсыз себелеген тамшылар енді баяу басылып, көше бойындағы судың иісі мен ескі асфальттың буы араласып, ауа ауыр тартып тұрды. Бірнеше минут бұрын ғана бәрі басқаша еді — өмірінің бағытын өзгерткен сәт келіп өтті. Ішінен салқын тыныштық орнады, бірақ ол тыныштықтың ар жағында ащы шындық тұрды: емтихан аяқталды. Ешкім оны күтпейді. Ешкім себеп тыңдамайды. Ережелер бәрінен қатал. Бірақ бір нәрсе бәрібір мәнді еді — ол адам тірі қалды.
Ол велосипедін баяу итеріп, университет жаққа беттеді. Дөңгелектің дыбысы ғана естіліп, көліктердің шуын басып тұрды. Қолшатыр ұстаған адамдардың жүздері суық, әркім өз қамымен әуре. Ешкім оның өмірі дәл қазір қалай өзгеріп жатқанын білген жоқ.
Университет қақпасына жеткенде, ол жабық тұрды. Қабырғада ілулі қағазда анық жазылған: Сағат 15:00-ден кейін кіруге болмайды. Ерлан ащы жымиып қойды. Түсініктеме жазып қалдырмақ болды да, ойланып, кері шегінді. Кім сенеді? Бәрібір ешкім оның әңгімесін тыңдамас еді. Велосипедін қақпа жанына сүйеп, төрт жыл бойы арман қылған оқу ордасына ұзақ қарап тұрды. Сосын үнсіз бұрылып, баяу жүріп кетті.
Келесі күндері ол болған жағдайды қабылдауға тырысты. Деканға хат жазды, бәрін егжей-тегжейлі түсіндірді. Бірақ келген жауап суық әрі ресми болды: Университет ережесі бойынша ерекше жағдай қарастырылмайды. Өкінішке орай. Сол сәтте бәрі күйреді. Төрт жылдық еңбегі, арманы, болашағы — бәрі аяқ астында қалды.
Дегенмен өмір өз жолымен жүре береді. Ерлан Алматы метросының маңындағы шағын кофеханада жұмыс тапты. Кесе жуып, кофе ұсынды, күн сайын жүз рет «рақмет» деді, жүз рет жымиды. Бұл оның арманы емес еді, бірақ ойлануға мүмкіндік берді. Кеш сайын жұмыстан қайтқанда, ол ер адамды құтқарған аялдаманың қасынан өтетін. Әр жолы бір сұрақ көкейінен кетпеді: Ол тірі қалды ма? Ол кім еді өзі?
Үш апта өткен соң, жаңбыр басылған, ауада дымқыл жапырақтың иісі бар бір таңертең қара түсті көлік кофехананың алдына тоқтады. Ішінен жасы елуді еңсерген, костюм киген, жүзі сабырлы, көзқарасы өткір ер адам түсті. Есікті ашып, ішке кіріп, Ерланды іздегендей жан-жағына қарады.
— Сіз Ерлан Сәрсенов боласыз ба? — деді ол терең, сәл қарлығыңқы дауыспен.
— Иә… Менмін. Кофе қалайсыз ба? — деді Ерлан абдырап.
— Кофеден де маңыздырақ нәрсе бар. Саған рақмет айтқым келеді.
Ерлан қатып қалды. Бұл жүз бейтаныс, бірақ біртүрлі таныс еді. Тек ер адам жылы жымиғанда ғана, ол таныды — бұл сол аялдамадағы кісі еді.
— Сіз… тірісіз ғой… — деді Ерлан, сенер-сенбесін білмей.
— Көріп тұрғаныңдай, — деп күлді ер адам. — Дәрігерлер айтты: егер сен екі минутқа кешіккенде, мен бұл өмірде болмас едім.
Ерлан сөз таба алмады.
— Мен тек істеуім керек нәрсені істедім, — деді ақырын.
— Сен үшін — иә. Ал мен үшін — бұл бәрі болды. Менің атым — Рахымжан Әлібеков.
Аты құлағына таныс естілді. Ерлан бұрын газеттерден осы атты оқығанын есіне түсірді: белгілі кәсіпкер, ірі инвестициялық компанияның иесі. Ол енді сенбей қарады.
— Мырза, рақмет айтпаңыз. Кез келген адам солай істер еді.
— Жоқ, Ерлан. Көп адам жай ғана өтіп кетті. Сен тоқтадың.
Рахымжан біраз үнсіз тұрып, жылы жымиды.
— Айтшы, Ерлан, оқу бітірдің бе?
Ерлан төмен қарады.
— Жоқ. Сол күні емтиханнан қалып қойдым. Қайта тапсыруға рұқсат бермеді.
— Онда ертең менің кеңсеме кел. Біз сөйлесеміз, — деді ол жай ғана.
Олар кофеханада отырып біраз сөйлесті. Рахымжан қойын дәптерін шығарып, бір нәрсе жазды.
— Менің компаниямда дипломнан да маңызды нәрсе бар — адалдық пен шешім қабылдай білу. Ертең сағат онда біздің «Әлібеков және серіктестері» компаниясының 27-қабатына кел. Қабылдау бөлімі сені өткізеді.
Ерлан есеңгіреп, басын изеді.
— Иә… әрине, барамын.
— Керемет, — деді Рахымжан, кетерінде. — Тек бұл жолы кешікпе.
Келесі күні дәл сағат 10:00-де Ерлан биік әйнек ғимараттың кіреберісінде тұрды. Лифт үнсіз жоғары көтерілді. Жүрегі дүрсілдеп соқты. Есіктер ашылғанда, кең, жарық кабинет көрінді. Терезеден қала мен таулардың панорамасы көрініп тұрды.
Рахымжан үстелге сүйеніп тұрды.
— Келгеніңе қуаныштымын, — деді ол. — Менің командама таныстырамын. Олар сенің кім екеніңді біледі.
— Қалайша біледі? — таңғалды Ерлан.
— Мен оларға сен туралы айттым. Басында есіміңді айтпадым. Тек бір жігіттің әңгімесін баяндадым — ол өз болашағын құрбан етіп, бейтанысты құтқарған. Бәрі сені көргісі келді.
Кабинетке бірнеше адам кірді, жылы жүзбен амандасты.
— Бұл — Сәуле, жобалар бөлімінің жетекшісі. Бүгіннен бастап онымен бірге жұмыс істейсің, — деді Рахымжан.
Ерлан сасып қалды.
— Бірақ менде тәжірибе жоқ… диплом да жоқ…
— Сенде ең маңыздысы бар, — деп бөлді оны Рахымжан. — Мінез бар.
Айлар өтті. Ерланның өмірі түбегейлі өзгерді. Ол бұл жерде университеттегі төрт жылда үйренгенінен де көп нәрсе үйренді. Рахымжан жиі оны іскерлік кездесулерге ертіп баратын, күрделі шешім қабылдауды, адамдарды тыңдай білуді үйрететін. Әр күн — жаңа емтихан секілді еді, бірақ бұл жолы ол кешікпеді.
Кешке, ғимарат босап қалған сәтте, Рахымжан кейде былай дейтін:
— Біле білсең, Ерлан, сен менің өмірімді ғана емес, өз өміріңді де өзгерттің. Адамды ісі емес, ешкім көрмей тұрғандағы таңдауы анықтайды.
Ерлан жымиып қана қоятын. Ол енді білді — диплом тек қағаз, ал өмірдің ең үлкен сабағы — жүректен шыққан шешім.
Бір жыл өткен соң, дәл сол күннің мерейтойында, Рахымжан оны кабинеттіне шақырды. Үстелде фирманың логосы бар қалың конверт жатты.
— Бұл не? — деді Ерлан.
— Тұрақты келісімшартың. Және тағы бір нәрсе.
Конверттің ішінен Рахымжанның қолымен жазылған хат шықты. Ол Лондон университетінің деканына емес, Алматы университетінің ректорына арналған еді. Онда былай жазылған:
«Бұл жас жігіт мыңдаған түлектен артық батылдық, адалдық пен адамгершілік көрсетті. Кез келген оқу орны оны өз түлектері қатарында көруге тиіс.»
Сол хатты қолына алып, Ерлан университетке барды. Ректор хатты оқып шықты, біраз ойланды да:
— Көрерміз, диплом тапсыру рәсімінде кездесеміз, мырза Сәрсенов, — деді күлімсіреп.
Сол күні аспан ашық болды. Университет алаңы толы жастар, қол шапалақ, ән-күй. Бірінші қатарда Рахымжан отырды, көзінде мақтаныш ұшқыны. Ерлан мантия киіп, сахнаға шыққанда, жүрегі дүрсілдеп тұрды. Бұл жай ғана диплом алу емес еді — бұл өмірдің берген жауабы болатын.
Салтанат біткен соң, екеуі қатар тұрды. Рахымжан қолын созды.
— Мен айттым ғой, мен мұны ұмытпаймын, — деді ол.
Ерлан жымиып:
— Мен де ұмытпаймын, мырза Әлібеков, — деді сабырмен.
Жаңбыр жоқ. Күннің жылы нұры қала үстіне төгіліп, екеуінің жүзін жарыққа бөледі. Екі тағдыр — бір шешіммен тоғысқан. Ал Ерланның жүрегінде бір ғана ой жаңғырып тұрды: нағыз емтихан енді ғана басталды.
