Айдана біраз уақыт үнсіз тұрды. Көздері Асқарға қадалды, бірақ қарашығында бұрынғы жылылық жоқ еді. Асқар өз орнында сәл тынып қалды — бірдеңе айтқысы келгендей, бірақ сөз таба алмады. Асүйдің іші тып-тыныш. Сағаттың әрбір тықылы жүректі қарып өткендей естілді.
— Ай… бұл жай ғана ой ғой, — деді ол ақыры. — Мен жәй ұсыныс айттым, сонша ашуланатындай не болды?
Айдана баяу бұрылды.
— Сен оны «жай ұсыныс» деп ойлайсың ба? — даусы бірқалыпты, бірақ ішінде темірдей салқындық бар. — Бұл сенің ойыңша болар. Ал мен үшін ол… ол әжемнің соңғы аманаты.
Асқар иығын түсіріп, бір қадам алға басты.
— Мен жаман ойлаған жоқпын. Тек көмектескім келді. Айнұрды аяймын. Ол үнемі қиналып жүреді.
— Ал мен ше? — деді Айдана баяу, бірақ анық. — Мені ойладың ба? Ол ақша менің әжемнен қалған. Сенің сіңліңе емес, саған да емес. Маған. Әжем сол арқылы маған сенім, сүйіспеншілік, қорған қалдырды. Ал сен оны жай көлікке айырбастай салғың келеді ме?
Асқар басын төмен түсірді.
— Мен оны олай ойламаппын.
— Дәл солай. Сен ойламадың. — Айдананың даусы қатқыл шықты. — Сен ешқашан тереңінен ойламайсың, Асқар. Жақсы ниетің бар, иә, бірақ ол ниетіңмен бірге жауапкершілікті ұмытып кетесің.
Асқар үнсіз қалды. Қолын үстелге қойып, басын еңкейтіп, ұзақ отыра берді.
Айдана сәл тынышталды, бірақ даусы әлі де суық.
— Сол ақшамен біз үй аламыз деп едік. Болашағымыз деп едік. Ал сен бір-ақ сәтте бәрін бұздың.
— Мүмкін мен асықтым, — деді Асқар ақырында. — Бірақ мен тек жақсы болсын дедім ғой. Біз — отбасы емеспіз бе?
— Отбасы деген — сенім, — деп жауап берді Айдана. — Сенім болмаса, ортақ ештеңе де болмайды.
Ол үстелден тұрып, комодтағы суретті қолына алды. Суреттегі әжесінің жылы жүзіне ұзақ қарады.
— Әжем маған бір рет айтқан: «Өзгенің жүрегіне тиетін нәрсеге ешқашан қол созба». Сол кезде түсінбеппін. Енді ұқтым.
Асқар орнынан тұрды.
— Айдана… мен сені ренжіткім келмеді.
— Білем. Бірақ ренжіттің. Кейде ең ауыр соққы дәл жақсы ниеттен келеді.
Ол сөзін аяқтап, босағаға барып, пальтосын ілгіштен алды.
— Мен сәл серуендеп келем, — деді жай ғана.
Айдана жауап қатпады. Есік жабылғанда, бөлме қаңырап қалғандай көрінді. Үстелде суып қалған шай мен жартылай бос табақ қана тұр. Асүйдің иісі бұрынғыдай жылы емес еді — бәрі бөтен, тоңазыған.
Түн бойы Айдана көз ілмеді. Терезеден қараған сайын жаңбырдың сыбдыры ғана естілді. Ол ой үстінде ұзақ отырды — Асқарды, әжесін, болашақты ойлады. Ең ауырсы — енді жүрегінің бір бұрышы бос қалғандай.
Келесі күні таңертең есік қоңырауы шырылдады. Асқар тұр еді, қолында ақ лалагүлдер.
— Ай, мен ақымақ болдым, кешірші. Бәрін түсіндім. Сол ақшаны жұмсамаймыз. Біз қайтадан жинаймыз. Сол пәтерді табамыз. Сен тек қал.
Айдана тыныш қана басын шайқады.
— Бұл ақша туралы емес, Асқар. Бұл — сенім туралы. Сен оны бұздың. Ал сенім — сөзбен емес, іспен қалпына келеді. Ал мен қазір шаршадым.
Ол чемоданын жиналып қойған еді.
— Қайда барасың? — деп сұрады Асқар үмітпен.
— Біраз уақыт әпкеме барам. Өзімді табу үшін.
Асқар үндемей тұрды. Қолындағы гүлдерді үстелге қойды. Лалагүлдердің иісі тым өткір еді — дәл қазір бұл үйге сыймайтындай.
— Ай, сен мені сүйесің бе әлі? — деді ол баяу.
Айдана бір сәт ойланып тұрды.
— Сүйіспеншілік бар, бірақ ол жеткіліксіз. Ол енді қорғау емес, естелік сияқты.
Солай деді де, есікке бет алды. Асқар оның кетіп бара жатқан бейнесіне қарап тұрып қалды. Есіктің дыбысы жай шықты, бірақ оның ішінде әлдене сынып түскендей болды.
Күндер өтті. Айдана әпкесінің үйінде тұрып жатты, кейін өзіне шағын пәтер жалдады. Кешкісін жұмыстан шаршап келіп, терезеден қаланың жарығына қарап отыратын. Сол сәттерде ішіндегі ауыр тас біртіндеп жеңілдейтін.
Бір күні көшеде келе жатып, үй сату туралы хабарландыруды көрді: «Жаңа үйлер, ыңғайлы төлеммен». Ол жымиып қойды. Демек, армандар өлмейді екен, тек басқа түрге енеді.
Жаңа пәтерінде ол комодтың үстіне әжесінің суретін қойды. Кейде таңертең жұмысқа жиналып жатып, суретке қарап:
— Рақмет, әже. Сен мені үйреттің. Өзіме тиесілі нәрсені қорғауды, — деп сыбырлайтын.
Ал Асқар да сол күндері көп ойланды. Әйнектен сыртқа қарап отырып, ол түсінді — кей қателіктер кешіріммен емес, үнсіздікпен түзетіледі. Кей нәрсе жоғалса да, адамның ішіндегі түсінік қалады.
Махаббат әрдайым айқаймен аяқталмайды. Кейде ол жай ғана сабырмен бітеді. Түсініспен. Сол тыныштықта адам өз жүрегін қайта естиді.
