Бірнеше секунд бойы қозғала алмай тұрдым, қолымдағы гүл шоғы сәл ғана желмен тербеліп тұрды. Ішімде түсініксіз бір жылылық пайда болды, ал саусақтарым мұздай болып қалды. Айнаға қарасам — өңім аппақ, көзімде болса ерекше жасыл жалтыл пайда болған. “Шамасы, шаршаған шығармын,” деп ойладым. Күні бойы толқыдым ғой… Бірақ ішкі түйсігім басқа бір нәрсе айтып тұрғандай еді.
Андрей бөлмеге кіргенде мен әлі айна алдында тұрдым, қолымда бос құты.
— Не істеп тұрсың, сүйіктім? — деп жымиып қойды ол. — Әдемісің… тіпті шаршаған да емессің сияқты.
Оның күлкісі жылы еді, бірақ көзінде бір белгісіз үрей жылт етті.
— Өз-өзіңді қалай сезініп тұрсың?
— Жақсымын, — дедім, тыныш үнмен. — Аздап басым айналып тұр.
Ол түн ерекше болды. Ол мені құшағына алғанда, терім мұздай еді, бірақ ішімнен ыстық толқын тарады, денем оттай күйіп бара жатқандай. Жүрегім баяу соғып тұрды, бірақ әр соққысы бір жат күшті тамырларыма айдап жатқандай сезілді. Бір сәтте әлдебір сыбыр естідім. Дыбыс еш жерден шықпай, ауада қалқып жүрді:
«Солай болу керек… енді сен бізбен бірсің…»
Таңырқап селк еттім. Бөлмеде ешкім жоқ. Тек ай сәулесі пердені жарық қылып тұр. Андрей ұйықтап жатыр. Оның қасына бардым да, жүрек соғысын естідім. Тіпті қан тамырында қанның ағуын сездім. Сезім мүшелерім тым өткірленіп кеткен еді, дыбыстар миымды тесіп өтетіндей болды. Басты ұстап, бұл дауыстарды тоқтатқым келді, бірақ қолымнан келмеді.
Таңертең айнаға қайта қарағанда жүрегім тоқтап қала жаздады. Көздерім бұрынғыдай қоңыр емес — ашық изумруд түстес, жарқырап тұр. Ал мойнымда терімнің астынан жіңішке жасыл тамырлар көрінді, баяу соғып тұр. Оларды жумақ болдым, бояумен жаппақ болдым — бірақ бекер.
Андрей байқады.
— Бұл не болған? Теріңде дақтар бар ғой, аллергия ма?
— Білмеймін… иіс судан болар, — дедім өтірік айтып.
Бірақ ішімде қорқыныш өсе берді. Ауамен тыныстағым келді. Сыртқа, баққа шықтым. Гүлдердің иісі бұрынғыдан да өткір еді, тіпті тұншықтырып жібере жаздады. Түстердің барлығы тым ашық, тым жарқын көрінді. Сол сәтте оны көрдім — Андрейдің әжесін. Ол қара киім киіп, орындықта отырған, көзін менен айырмай қарап тұр.
Қолым дірілдеп, жақындадым.
— Маған не бердің? — дедім сыбырлап. — Не бар еді сол құтыда?
Әжей ауыр күрсінді.
— Бұл сенің таңдауың болды, балам. Мен айттым ғой: егер ішпесең — өміріңде бақыт болмайды. Бірақ ішсең… өз бақытыңды емес, өзгенің бақытының салмағын арқалайсың.
— Бұл не дегенің?! — деп айқай салдым.
Ол маған аянышпен қарады.
— Біздің әулет ежелгі антымен байланысқан. Әр келін бұл руды сақтап қалу үшін сол сусынды ішуге тиіс. Енді сен бәрінің күйін сезесің: олардың қуанышын, азабын, қорқынышын. Бірақ өзіңді — енді ешқашан.
Қорқыныштан шегініп кеттім.
— Бұл ақылға сыймайды!
Сол сәтте кеудемді өткір ауырсыну қысып өтті. Үйден бір айқай шықты — Андрей! Жүгіріп барсам, ол тізерлеп отыр, қолын кесіп алған. Саусақтарынан қан сорғалап тұр. Сол сәтте дәл сол ауырсынуды мен де сездім. Қолыма қарасам — еш жерден шықпаған, бірақ тура сондай тілік бар.
Сол кезде бәрін түсіндім. Енді мен тек Андреймен ғана емес, бүкіл отбасымен байланыстым. Әжесінің қайғысын, анасының уайымын, үй қызметшісінің жасырын көз жасын — бәрін сезетін болдым.
Уақыт өте мен өзімді жоғалта бастадым. Өзімнің күлкім бе, әлде біреудің бе — айыра алмадым. Күн сайын өзім емес, өзге адамдар арқылы өмір сүріп жатқандай едім. Түнде түсіме бейтаныс әйелдер кірді — бәрінің көзі менікіндей жасыл, суық, бос.
Бір күні қайтадан әжейге бардым.
— Мұны қалай тоқтатам? — дедім жалынып.
— Тоқтата алмайсың, — деді ол тыныш үнмен. — Бұл байланыс тек өліммен үзіледі.
Ол түсіндірді: әр ұрпақта бір әйел бұл сусынды ішуге тиіс. Сол арқылы әулеттің бақыты, дәулеті сақталады. Бірақ бір әйел өз өмірін құрбан етеді.
Күндер өтіп жатты. Денем тағы өзгерді — тамырларым қоюланып, терім мөлдірлей түсті. Көзімде бір тылсым жарқыл пайда болды. Адамдар маған үреймен қарай бастады. Андрей де алыстап кетті, қорқатын болды. Мен түндер бойы ұйықтай алмай, тек өзге адамдардың дауыстарын еститін болдым.
Бір түні бір ерекше дауыс естідім: «Кел…»
Дыбысты ілестім де, баққа шықтым. Ескі құдықтың қасында әжей тұр, бір түсініксіз тілде күбірлеп сөйлеп жатыр.
— Уақытың келді, — деді ол бұрылмай. — Сен ішкен сұйықтық — әрі өмір, әрі қарғыс. Одан құтыла алмайсың, бірақ оны басқаға бере аласың.
— Кімге? — деп сұрадым даусым дірілдеп.
Ол маған бұрылып, дәл сондай жасыл сұйықтық толы жаңа құтыны ұсынды.
— Таңда. Бір күні бұл үйге жаңа әйел келеді. Сен оған мен айтқан сөздерді айтасың. Сонда азат боласың.
Көзімнен ыстық жас ақты.
— Мен ондайды ешкімге істей алмаймын!
Ол мені аянышпен қарады.
— Барлығымыз да солай дейміз. Бірақ бәріміз де істейміз. Әйтпесе бәріміз бірге жоғалар едік.
Ай бұлттың артына жасырынды. Жел көтерілді. Мен жалғыз қалдым. Қолымдағы құтының ішіндегі жасыл сұйықтық баяу қозғалып, тірі жүректей соғып тұрды.
Сол сәтте түсіндім — бұл жай ғана сұйықтық емес, өмірдің өзі. Біреуден ұрланған, ұрпақтан ұрпаққа беріліп келе жатқан өмір.
Сол түні мен алғаш рет тыныштық сезіндім. Суық, бірақ нағыз тыныштық. Тағдырыммен татуластым. Енді мен сол тылсымның сақшысы едім.
Таң атқанда Андрей маған қарады да, мені тани алмады.
Көздерім енді жай ғана жасыл емес еді. Олар жарқырап тұрды. Ал олардың түбінде басқа бір әлемнің — көне, үнсіз, мәңгі әлемнің — сәулесі бейнеленген.
Мен күлімсіреп қойдым.
Білетінмін — бір күні бұл үйге тағы жаңа әйел келеді. Сол кезде мен оған дәл осы құтыны беремін.
Сол кезде… мүмкін мен ақыры азат болармын.
