Марат біраз уақыт үнсіз тұрды. Кафедегі дауыстар бір сәтке тып-тыныш болғандай сезілді. Сөйлеушілердің қатқыл үндері арасынан тек бір ғана бейне — Қуаныштың иілген арқасы мен абыржып қалған көзқарасы көрініп тұрды. Айсұлу ашулы түрде ақшаны санап, банкноталарды сылдырлатып, Данияр болса жасандылықпен ашуланып, бар дауыспен айқайлап тұрды. Бірнеше клиент бұрылып, не болып жатқанын аңдыды.
– Мен… білмеймін, қалай болғанын… – деді Қуаныш, үні дірілдеп. – Айгерім, ант етем, бәрін дұрыс санадым…
– Қуаныш, тынышталыңыз, – деді Айгерім, байыппен. – Ертең бәрін тексереміз.
– Нені тексереміз? – деп күлді Данияр. – Әр жолы оның кезекшілігінде ақша жетпейді. Қартая келе бәрін ұмыта бастаған шығар.
Мараттың кеудесін суық ашу қарып өткендей болды. Қазір-ақ кім екенін ашып, әділеттілікті орнатқысы келді, бірақ өз-өзіне тоқтау айтты. Ол шындықтың түбіне дейін барғысы келді. Марат ақырын орнынан тұрып, сыртқа шығып кетті. Түнгі салқын ауа тынысын ашқандай болды.
Келесі күні таңертең «Кафе Ержанов» қайта ашылды, бірақ бұл жолы Марат өзін жасырмады. Ол есіктен кіргенде, Айгерім сасқалақтап қалды.
– М-мырза Ержанов… Сіз… сіз күтпеген жерден…
– Иә, күтпеген жерден, – деді Марат салқын үнмен. – Солай болғаны дұрыс еді.
Айсұлу мен Данияр қалшиып тұрып қалды. Қуаныш жоқ еді.
– Қуаныш қайда? – деді Марат қатқыл үнмен.
– Бүгін келмеді, – деді Айсұлу, көзін тайдырып. – Бірнеше күн демалам деді…
– Әрине, – деді Марат ауыр тыныстап. – Ұятсыз жала жабылғаннан кейін демалғысы келеді ғой.
Айгерім бірдеңе айтпақ болды, бірақ Марат қолын көтеріп тоқтатты.
– Барлығы шығыңыздар. Айгерім, сіз қалыңыз.
Айсұлу мен Данияр бір-біріне жалтақтап қарап, есікке беттеді. Есіктің жабылғанын күткен Марат терең тыныс алып, жай ғана сұрады:
– Енді шындықты айтыңыз. Бәрін.
Айгерімнің даусы сыбырлай шықты:
– Соңғы аптада кассадағы ақша жиі сәйкес келмей жүрді. Айсұлу мен Данияр үнемі Қуаныштан көреді. Мен сенбедім… бірақ… ештеңе дәлелдей алмадым.
– Ал сен, – деді Марат баяу, бірақ анық, – соған сеніп қалдың. Солай ма? Адал адамды ұятқа қалдырдыңдар.
Айгерім көзін төмен түсірді. – Мен… қорықтым, Марат мырза. Барлық кінә маған жабылады деп ойладым.
– Қорқақтық кейде ұрлықтан да жаман, – деді ол қатқыл дауыспен.
Түстен кейін Марат көлігін мініп, қаланың шетіне қарай жол тартты. Ол Қуаныштың ескі көлікте тұратынын білетін. Келгенде, Қуаныш сыртта, қолындағы металл кесені шүберекпен сүртіп отыр екен.
– Сәлеметсіз бе, Қуаныш аға, – деді Марат жылы жүзбен.
Қуаныш жалт қарады, таңдана көзін ашты. – Марат мырза?..
– Иә, менмін. Кешірім сұрауға келдім.
– Не үшін, балам? – деді Қуаныш тыныш қана. – Мүмкін, бәрі де солай болуға тиіс шығар.
– Жоқ, – деді Марат қаттырақ дауыспен. – Бұлай болуға тиіс емес. Мен кеше бәрін көрдім. Айсұлу мен Данияр сізді әдейі жалаға қалдырған.
Қуаныш ауыр күрсінді. – Мүмкін, Жаратқан осылай сынап жатқан шығар.
– Мүмкін. Бірақ бұл сынақ сізге емес, бізге. Біз адамгершілікті ұмыттық, аға.
Олар біраз уақыт үнсіз отырды. Кешкі жел баяу соғып тұрды.
– Ертең қайта келіңіз, Қуаныш аға, – деді Марат ақырында. – Бірақ бұрынғыдай ыдыс жуушы болып емес. Асүйдің басшысы боласыз. Сіздің жалақыңыз екі еселенеді.
Қуаныш сасып қалды. – Ойбай, мырза, бұның керегі не? Менде бәрі жақсы ғой.
– Жоқ, бұл сізге керек емес, бұл әділдікке керек, – деді Марат сенімді.
Қуаныш жымиып қойды. – Тек бір шартым бар: кейде өзім ыдыс жуып тұрсам, ренжімеңіз. Соған үйреніп қалдым ғой.
Марат күлді. – Мақұл. Келістік.
Келесі күні «Кафе Ержанов» әдеттегіден ерте ашылды. Марат пен Қуаныш кіреберісте тұрды. Айсұлу мен Данияр келгенде, олардың жүзінен қан қашып кетті.
– Қайырлы таң, – деді Марат салқын үнмен. – Бүгін сіздер жұмыс істемейсіздер. Бүгін үйренесіздер.
Кассаның үстінде картон қорап тұрды.
– Мұнда соңғы екі аптаның барлық түбіртектері мен бейнежазбалары бар. Қараңыздаршы, не анықталды. Сіздер ұрлағансыздар. Есептерді бұрмалап, кінәні Қуанышқа жапқансыздар.
Айсұлу қалтырап кетті, Данияр көзі алайып, үнсіз тұрды.
– Түсіндіруге тырыспаңыздар, – деді Марат. – Барлығы полицияға берілді. Қазір-ақ шығыңыздар.
Олар үнсіз есікке беттеді.
– Айгерім, – деді Марат, – олардың жалақысын толық есептеп бер. Сосын бұл адамдарды қайтып көргім келмейді.
Есіктер жабылғанда, кафеде тыныштық орнады.
– Енді бәрін қайта бастаймыз, – деді Марат, Қуанышқа қарап.
– Қайдан бастаймыз, мырза? – деді ол күлімсіреп.
– Жүректен, аға. Барлық жақсы нәрсе жүректен басталады.
Келесі апталарда «Кафе Ержанов» қайта жанданды. Клиенттер айырмашылықты бірден байқады – атмосфера жылынып, адамдар шын көңілмен күлімсірей бастады. Қуаныш залдың ішінде баяу жүріп, әрбір келушіні атымен атап қарсы алатын. Айдана жиі айтатын: «Ол кісінің бар болғаны – бізге береке әкеледі».
Марат күн сайын келетін болды. Кейде жай ғана кофе ішіп, айналасына қарап отыратын. Ол Қуаныштың әр ұсақ нәрсеге мән беріп, бәріне көмектесіп жүргенін көріп, жүрегінде бұрынғыдан да терең тыныштық сезінді.
Бір кеште, кафені жапқан соң, Марат Қуанышқа жақындады.
– Білесіз бе, аға, мен сізді құтқардым деп ойлап едім. Ал шын мәнінде, сіз мені құтқардыңыз.
Қуаныш күлімдеп қойды. – Кейде Алла жақсылықты ең қарапайым істердің ішіне жасырып қояды. Бір кесе шайда, бір жылы сөзде.
Марат басын изеді. Терезеден қала шамдары жыпылықтап тұрды, ал кофенің иісі ауада іркіліп қалғандай еді. Көп жылдан кейін алғаш рет ол өзінің кафесі қайта тыныс алғанын сезді. Ал сол тыныспен бірге өзі де қайта тірілгендей болды.
