Зайнаб ешқашан әлемді көрмеген, бірақ әр демімен оның қатыгездігін сезетін. Соқыр болып туған сәттен бастап, өмірі ұятпен белгіленген еді.
Әкесінің үйінде сұлулық бәрінен маңызды болып есептелетін, ал оның екі әпкесі көздің жауын алатын, нәзік денелерімен, сымбатты кейіптерімен мақталып, бағаланатын. Бірақ соқыр Зайнабты сиқырлы емес нәрсе сияқты, қарғысқа ұшырағандай қарайтын. Анасы ғана оған жұбаныш беретін, соқырлық – жаза емес, тек басқа жолмен көру деп айтатын. Бірақ анасы ауырғаннан қайтыс болғанда, Зайнабына тек бес жас еді, және оны қорғайтын нәзік қалқан жоғалып кетті. Әкесі қатігез, ашулы әрі қатыгез болды. Ол бірде-бір рет Зайнабты атымен атап көрмеді. Оның көзінде Зайнаб “сол нәрсе” — ұят, келушілер келгенде жасырылатын құпия болды. Әкесі оны отбасы үстелінде тамақтандыруға жол бермеді, ал әпкелерінің күлкісі оған сүйіспеншіліктен алыста тұрғанын еске салатын.
Жылдар бойы Зайнаб көлеңке сияқты өмір сүрді, ескі Брайль кітаптарының көтерілген нүктелерін зерттеп, ешкімнің тартып алмайтын қиял әлемін жасады. Бірақ жиырма бірге келгенде, әкесі оны мүлде сындыруға арналған шешім қабылдады. Бір таңертең ол кішкентай бөлмесіне кіріп, оның төсегіне оралған матаны қойды. Дауысында ешқандай сезім болмады:
— Ертең сен үйленесің.
Зайнаб қатты тұрып қалды, қолындағы кітапқа саусақтарын қатты қысып. Үйлену? Кімге? Әкесінің келесі сөздері пышақтай шаншылды:
— Ол мешіттен шыққан кедей. Сен соқырсың, ол кедей. Сендерге тамаша жұп.
Оның ерні ашылды, бірақ сөз шықпады. Ол айқайлап, кешірім сұрағысы келді, бірақ әкесі оған еш таңдауды бермеді.
Келесі күні некелер асығыс өткізілді. Қуаныш та, күлкі де жоқ, тек сыбыр мен қатыгез күлкілер ғана. Ешкім күйеу жігітінің жүзін сипаттап бермеді. Оны оған итеріп, қолын ұстауға бұйырды, әкесі сыбырлады:
— Енді бұл сенің мәселең.
Ауыл адамдары қолдарының артына күліп, сыбырлады:
— Соқыр қыз бен кедей.
Кейін әкесі оған кішкентай киім салынған қап беріп, қарамастан кетіп қалды. Оның жаңа күйеуі, аты Юша, оны тыныштықпен шаңды жолмен бастап барды. Ауыл шетінде сынған үйге жеткенде ғана сөйледі:
— Көп емес, бірақ сен мұнда қауіпсіз боласың.
Зайнаб ескі кілемге отырып, көз жасын ішке тартты. Бұл оның тағдыры еді — кедейге тұрмысқа шыққан, қираған үйде қалдырылған. Бірақ сол түні күтпеген жағдай болды. Юша шай қайнатып, оны абайлап берді, күйіп кетуден қорқып тұрғандай. Ол өз пальтосын беріп, есіктің жанында жатып, қорғаушы сияқты қарады. Ол ешкім сұрамаған сұрақтарды қойды: қандай әңгімелерді ұнататынын, қандай армандары бар екенін, қандай тамақ оны күлдіретінін. Дауысы мейірімді, сабырлы және тұрақты еді, және сөздерінің жылылығында Зайнаб жүрегінде бір нәрсе қозғады.
Күндер апталарға айналды. Әр таңында Юша оны өзенге апарып, күн шығуын соншалықты нақты сипаттайтын, ол оны көріп тұрғандай сезетін.
— Аспан раушан гүлінің ашылып жатқан бүршіктері сияқты қызғылт, — дейтін ол.
Қайда құстар отырды, судың қалай жылтылдағанын айтып берді. Түнде оған ән айтып, жұлдыздар мен алыстағы елдер туралы әңгімеледі. Бірінші рет көп жылдан кейін Зайнаб күлді. Баяу, бірақ емделе бастады.
Бір күнді оның нәзік дауыспен сұрады:
— Сен әрдайым кедей болдың ба?
Юша жауап бермес бұрын тұрып қалды:
— Мен әрдайым осылай болмадым, — деді, бірақ одан артық ештеңе айтпады. Оның дауысынан ауырсынуды сезді, әрі Зайнаб ары қарай сұрамады.
Бір таңертең Юша оны базарға жіберді. Нақты нұсқау беріп, өзі жалғыз бара алатынына сендірді. Зайнаб себетін қатты ұстады да, батылдығына мақтанып шықты. Бірақ жолдың ортасында қатал қол оның қолын ұстады.
— Соқыр тышқан! — деп сыбырлады дауыс. Ол дауыс кімнің екенін білді — әпкесі Амина еді.
— Әлі тірісің бе? Әлі сол кедейге әйел болып ойнап жүрсің бе?
Зайнабтың ерні дірілдеді, бірақ ол тік тұрды:
— Мен бақыттымын, — деп сенімді айтты.
Амина қатал және қатыгез күліп:
— Бақытты? Оның бетінің қалай екенін білмейсің. Ол қоқыс. Сенікі сияқты, — деді.
Сосын жақындап сыбырлады:
— Сен күйеуіңнің кім екенін білесің бе? Ол кедей емес. Ол бір ханзада. Патшаның өзі ұлы, мәжбүрлі некеден бас тартқаны үшін қуылған. Ол билікке емес, кедейлікке таңдау жасады, енді сендермен бірге сол үйде шіріп жатыр.
Зайнаб басын шайқап, сенбеді. Бірақ әпкесінің мазақ күлкісі есте қалды. Сол түні Юша от жанында жылауды тыныштандырып ән салғанда, ол қолын ұстады:
— Маған шындықты айт, — сыбырлады. — Сен кімсің нағыз?
Ұзақ үнсіздік болды. Ақыры Юша күрсінді:
— Мен ханзада болдым, — деп мойындады. — Патшаның ең кішкентай ұлы. Менде байлық, билік, бәрі болды. Бірақ мен еркін болғым келді. Сүйіспеншілік үшін үйленгім келді, саясат үшін емес. Әкем таңдауды берді: бағын немесе ештеңесіз кет. Мен ештеңені таңдадым. Сол күннен бері мен кедей ретінде өмір сүрдім.
Зайнабтың көзінде жас болды, бірақ көңіліне өкініш емес. Ол атақ пен тағанға мән бермеді. Маңыздысы — оған жылылық сыйлаған, әлемді әсем суреттеп айтып берген, соқырлығын емес, жанын көрген адам еді.
— Маған ханзада керек емес, — деп сыбырлады. — Маған сен қажетсің.
Осы сөздермен бәрі өзгерді.
