Қойманың есігін ашқанда іштен суық ауа мен үнсіздік есті. Еденде ештеңе жоқ — не көрпе, не жастық, не киім. Тек бір бүктелген қағаз бен Айгүл әрдайым мойнында тағып жүретін жұқа алқа ғана жатыр. Жүрегім шым ете қалды. Сол сәтте бірінші рет шын бос қалғанымды сездім — бұл бос орынды анамның сөзі де, менің менмендігім де толтыра алмады.
Қағазды қалтырап тұрған қолыммен көтердім. Бұл асығыс жазылған хат еді, Айгүлдің майда, дөңгеленіп жазылатын жазуы бірден танылады.
«Арман, — деп басталыпты ол, — сен осы түнде не жоғалтқаныңды ешқашан түсінбейтін шығарсың. Мен сенің үйіңе таза жүрекпен келдім. Мен сенің отбасыңның бір бөлігі болғым келді, сен мен анаңның ортасында тұрған көлеңке емес.
Мен үндемей шыдадым, үміттендім, сен бір күні мені қорғайсың деп сендім. Бірақ бұл үйде менің де, менің қадірімнің де орны жоқ екен. Саған ренжімеймін. Тек ішімде ауыр мұң ғана қалды. Балаңа ие бол. Оған айт — анасын ол өз өмірінен де артық жақсы көрген».
Сол сәтте көзіме жас келді. Үйдің ішін аралап, оны іздей бастадым — аулада, асүйде, тіпті артқы бақта да болмады. Анам сұп-суық үнмен сұрады:
— Не іздеп жүрсің? Өзінің төркінін паналап кеткен шығар. Ертең-ақ ашуы басылады, қайта келеді.
Бірақ мен енді бәрін түсіндім. Бірінші рет анамның, Шолпан апайдың, мен ойлағандай мейірімді адам емес екенін, өз өркөкіректігін өзгенің өмірімен қоректендіріп жүргенін аңғардым. Оның жүзі маған бөтен көрінді.
— Анашым, — дедім сыбырлап, — бұл жолы ол қайтып келмейді.
— Әуре болма, — деді ол. — Қайда барсын? Ақшасы жоқ, туысы жоқ.
Бірақ мен де, ол да қателестік.
Мен теміржол вокзалына жүгіріп бардым. Көгілдір «Көкшетау» бағытындағы пойыз енді ғана кетіп бара жатыр екен. Төбемнен суық тер құйылды. Күзетшіге жүгіріп барып сұрадым:
— Кішкентай баласы бар әйелді көрдіңіз бе? Қолында кенеп сөмке бар еді…
— Иә, — деді ол, — таң бозында келді. Алтыдағы пойызға мінді. Жылап тұрды, бірақ баласын құшағына басқанда жымиды.
Перронда ұзақ тұрдым. Пойыз алыстап кетті, ал менің өмірім оның артынан кетіп бара жатқандай болды. Көңілімде оның сөздері ғана жаңғырып тұрды: «Саған ренжімеймін. Тек ішімде ауыр мұң ғана қалды…»
Үйге оралғанда анам есік алдында тұрды, қолын айқастырып.
— Көрдің бе, не болды енді?
— Ол кетті, — дедім мен.
— Қалсын. Әйел деген сондай. Екі күн жылап алады да, кейін аяғының астына келеді. Тек сен әлсіздік көрсетпе.
Мен үндемедім. Бірақ ішімде бір нәрсе үзіліп кетті. Күндер өте берді. Үй мүлгіген тыныштыққа толды. Нәрестенің күлкісі жоқ, Айгүлдің даусы жоқ. Тек анамның ыдыс жуып, ашулана міңгірлеген үні ғана естіледі.
Бір аптадан кейін хат келді. Конверттің сыртында жазу бар: «Арманға». Ішінде Айгүлдің ағасынан хат:
«Арман, қарындасым үйге бала-шағасымен аман-есен жетті. Әлсіз, бірақ тірі. Сен жайлы айтқысы келмейді. Тек “менің енді күйеуім жоқ” дейді. Біз оны мәжбүрлей алмаймыз. Сенің істегенің қателік емес — жара. Егер шынымен оған жаның ашыса, келіп кешірім сұра. Өзің үшін емес, балаларың үшін. Олар әке мен ананы бірге көруге лайық».
Хатты қайта-қайта оқи бердім. Әр сөзі жүрекке шаншу болды. Сол түні көз іле алмадым. Үйдің ішінде сенделіп жүрдім. Көз алдымда — Айгүлдің күлкісі, шаршаған жүзі, сосын жылап отырған бейнесі. Мен сол сәтте түсіндім: мен оны анам үшін емес, өз менмендігім үшін жоғалттым.
Таң атқанда сөмкемді жинадым. Анам ашуланып, дауыс көтерді:
— Қайда барасың?
— Әйелімнің жанына.
— Егер қазір кетсең, бұл үйге енді қайтып келме.
Мен оған қарадым. Оның көздері кек пен менмендікке толы еді.
— Онда қайтып келмеймін, — дедім жай ғана.
Жол ұзақ болды. Әр шақырым сайын іштей дұға еттім. Кеш батып келе жатқанда Айгүлдің үйіне жеттім. Аулада тыныштық орнаған. Қарт көршісі мені таныды.
— Сен Айгүлдің күйеуісің бе?
— Иә.
— Үйде. Бірақ меніңше, сені көруге әзір емес.
Ішке баяу кірдім. Кішкентай бөлмеде Айгүл ұйықтап жатқан баланың жанында отыр екен. Шашын байлап алған, жүзі бозарып кеткен, бірақ сол баяғы мейірімі сақталған. Ол мені көрді, үндемеді. Мен де ештеңе демедім. Тек тізерлеп отырдым.
— Кешір мені, — дедім сыбырлап. — Мен сені соқыр күйде жоғалттым. Өз жүрегімді емес, өзгенің сөзін тыңдадым. Сен мені енді сүйе алмасаң да, баламыздың жанында болуға мүмкіндік бер.
Айгүл біраз уақыт үндемей отырды. Сосын баласына қарады да, көзін маған тікті. Онда ауыр қайғы мен кішкентай ғана мейірім бар еді.
— Арман, — деді ақырын, — махаббат — тек сөз емес. Ол — құрмет. Сен мені сол түнде қоймаға қамап, ішімдегі үмітті өлтірдің. Мүмкін, бір күні кешірермін, бірақ ұмытпаймын. Маған уақыт керек. Мүмкін, бір күні ұлымыз түсінер — әкесі өз кінәсін мойындап, кешірім сұрауға келгенін.
Мен бөлмеден көзім жасқа толып шықтым. Қалуыма рұқсат сұрамадым. Себебі мен әлі оған лайық емес едім.
Айлар өтті. Мен оған хаттар мен ақша жібердім, бірақ жауап болмады. Бір күні пошташы кішкентай конверт әкелді. Ішінде сурет бар — ұлым күліп тұр, қолында кішкентай гүл. Артында жазу: «Балаңа әке болғаның үшін рақмет.»
Сол сәтте мен түсіндім: махаббат — сөзде емес, істе. Әйел — ер мен анасының ортасындағы көлеңке емес, оның өмірін жарық қылатын нұр. Тек ер адам оны қадірлей білсе ғана.
Содан бері мен үмітпен өмір сүріп келемін. Бір күні Айгүл қайтып оралар деп сенемін. Өзім үшін емес, кешірім мен мейірімге толы өмір үшін. Ал егер ол қайтпаса да, мен енді білемін: ер адам әйелін ол кеткенде емес, оны жалғыз сезіндірген сәтте жоғалтады.
