Ернар біраз уақыт бойы ештеңе айта алмай тұрып қалды. Әсемнің әкесінің сынаған, ішіне дейін үңілетіндей өткір қарасы оны біртүрлі қысымға алды. Ал Әсем жанында үнсіз тұрды — қолдары алдына түйілген, жүзі тым жайбарақат, тіпті сабырлы. Бірақ дәл осы сабыр Ернардың мазасын одан сайын қашырды. Оның көздерінде ештеңе жайдан-жай емес еді. Ол бәрін алдын ала ойластырғаны тайға таңба басқандай анық болатын.
— Бәрі жақсы… тек… — деді Ернар, бірақ дауысы дірілдеп шықты.
— Тек не? — деп сұрады Әсем, даусы жұмсақ, бірақ жүрекке тікелей тиетін. — Менің түрім ұнамай тұр ма?
Сөздерінде өкпе де, мысқыл да жоқ. Тек шындық — жанды ауыртатын шындық.
— Жоқ, олай емес… жай ғана… мен күткеннен өзгеше… — деді Ернар, ұялып, бетінен ыстық леб сезілгендей.
Әсемнің әкесі сәл жымиып қойды. Ол жымиыс ешқандай сөзден артық еді. Сосын қызынан ішке кіруге ишара жасады.
— Қане, Әсем, адамдарды күдірмейік.
Бірақ Әсем орнынан қозғалмады. Ол Ернарға тура қарап, сол қалпы тұрды. Сосын баяу ғана өзінің қарапайым, аздап тозған көйлегінің етегін саусағымен сипады.
— Ернар… мен неге дәл осы көйлекті таңдағанымды білесің бе?
Ернар үндемеді. Ішкі түйсігімен жауап оған ұнамайтынын сезді.
— Өйткені егер махаббатымыз рас болса, оған салтанат, қымбат дүние, жарқ-жұрқ киімнің қажеті жоқ. Егер ол шын жүректен болса — сен мені көрер едің. Менің сыртқы жылтырымды емес.
— Әсем… — деді Ернар, бірақ ол бір қарасымен-ақ оны тоқтатты.
— Сен маған талай рет «сені сүйемін» дедің. Бірақ мені әрдайым әдемі, жинақы, сәнді күйімде көріп үйрендің. Сен менің әдемі бейнемді жақсы көрдің… бірақ осының бәрін шешіп тастағандағы шынайы мені емес.
Әр сөзі жүрегіне найзадай қадалды. Және… оның рас екенін де Ернар біліп тұрды.
— Мен тек… тосылып қалдым…
— Дәл сол үшін, — деді Әсем, оның сөзін бөліп. — Бүгін тек бір нәрсені білгім келді. Сен менімен осындай да боп жүруге дайынсың ба? Сыртым жарқырамаған кезде де жанымда боласың ба? Мен қандай киім кисем де, маған деген құрметің сол күйінде қала ма?
Ернардың ойын сан түрлі сезімдер жұлқылап жатты: ұят, қорқыныш, реніш, сағыныш — бәрі араласып, бір түйінге айналып кеткен.
— Бұл… бұл әділетсіз емес пе? — деді ол бәсең үнмен. — Мені шынымен аң-таң қалдырдың. Бірақ бұл…
— Ернар, — деді сол сәтте Әсемнің әкесі, жақындап келе. — Өмір тосынсыйға толы. Жақсысы да бар, жаманы да бар. Егер алғашқысы-ақ сені теңселтіп жіберсе… ертеңгі шын сынақтарға қалай төтеп берерсің?
Араларын ауыр үнсіздік басты. Айналадағы адамдар не болып жатқанын түсінбей, оларға қарап қоя берді.
Әсем ақырын терең дем алды. Сосын бір қадам Ернарға жақындап, қолын жеңіл тигізді де, сыбырлай сөйледі:
— Маған тек бір сұраққа жауап бер: егер менде бүгін ештеңе болмаса… мүлдем ештеңе… сонда да менімен болғың келе ме?
Ернар оның көзіне қарады. Онда жалыну жоқ, талап жоқ — тек шындықты білгісі келетін жанның сабырлы, ауыр сұрағы тұр еді. Бірақ сол шындық Ернардың кеудесін өртеп жібергендей болды. Ол не айту керегін білді. Әсем не естігісі келетінін де білді. Мықты, ер мінезді адам не дейтінін де білді. Бірақ… жүрегінің түбінде бір бос кеңістік жатты. Жасыра алмайтын, өтірікпен жауып қоя алмайтын бос кеңістік.
— Мен… білмеймін, Әсем. Мені тым кенеттен… күтпеген жерден сынадың. Мен түсінбей тұрмын. Бәрі тым… тез болды.
Осы сәтте Әсемнің көзқарасы өзгерді. Онда реніш жоқ. Ашулану да жоқ. Тек — ащы, сабырлы түсінік. Адам ұзақ іздеген жауабын тапқандағы, бірақ сол жауап жүректі жаралағандағы түсінік.
— Түсіндім, — деді ол өте жай. — Маған дәл осы керек еді.
Содан кейін ол Ернардың қолын ақырын босатып, бір қадам шегінді. Көйлегіне көз тастаған сәті — бәрін айқын көрсетіп тұрғандай болды.
— Әсем, тоқтай тұр! — деді Ернар, бірақ ол ендігіде артқа шегініп үлгерген.
Әкесі қызын иығынан құшақтады.
— Жүр, қызым. Сенің жаныңда қалуға тиіс адам шындықтан қорықпайды.
Сол кезде некесарайдың есігі айқара ашылды. Іштен Әсемнің бір немере әпкесі асығыс шықты.
— Бәрі сіздерді күтіп тұр! — деді ол шаттана.
Әсем бір сәтке Ернарға бұрылды. Жымиысы — мұңды, бірақ сабырлы.
— Кешір, Ернар. Өзім үшін емес… сен үшін.
Осылай деді де, әкесімен бірге ғимаратқа кіріп кетті. Оның жүрісі — түзу, нық, қайсар. Ешқандай күмән жоқ. Бұл — өзінің қадірін білетін әйел. Байлықпен де, онсыз да.
Ернар болса сол орнында қатып қалды. Қолдары дірілдеп тұр. Тамақтан бірдеңе өтіп кетпей тұрғандай кептеліп қалған. Бір бөлігі Әсемнің соңынан жүгіргісі келді. Екінші бөлігі уақыт сұрағысы, бәрін қайта бастауға мүмкіндік алғысы келді.
Бірақ өмірінде алғаш рет ол бір шындықты анық түсінді:
Махаббатты сатып алуға болмайды. Ниетпен де, сыртқы жылтыраумен де, үмітпен де.
Ал кейде… бағалай алмаған нәрсеңді жоғалтып алғанда… қайтып оралар жол қалмайды.
Сол күні, некесарайдың алдында, таңғы жұмсақ жарықта, Ернар өз өміріндегі ең бақытты болуы тиіс күннің ең ауыр сабаққа айналғанын сезінді.
