Айжан асүйдің үстеліне сүйеніп, салқын бетке саусақтарын батыра түсіп, тынысын реттеуге тырысты. Соңғы екі жылда жиналғанның бәрі оның ішінде металл жәшіктей тығыздалып, жарылуға шақ қалған еді. Енді сол жарылыс ақыры болды. Нұрлан оған бейнебір түсіне алмай тұрған адамдай қарап тұрды.
— Осындай реакция көрсеткеніңе сене алмаймын, — деп міңгірледі ол, шашын қолымен артқа қайырып. — Шамадан тыс кетіп жатырсың. Мүлде.
— Артық кетіп жатырмын ба? — деп Айжан көтеріңкі дауыспен сұрады. — Маған шын айтшы, Нұрлан… соңғы рет балалармен жалғыз, мені мазаламай, қашан бірге болдың?
Ол сәл тосылды. Бар болғаны бір секундқа. Бірақ Айжан үшін сол жеткілікті болды — жауап анық еді.
Айжан терезеге жақындады. Кеш түсіп келе жатты, қаланың шамдары бірінен соң бірі жанып жатты. Әдетте бұл сәт оған тыныштық алып келетін. Бірақ бүгін ол тек кеудесін қысып тұрған ауырлықты сезді.
— Не нәрсе ең қатты батқаны білесің бе? — деді ол баяу. — Сен ата-анаңа біздің барлық жинаған ақшамызды беруді шешкенде, менімен бір ауыз кеңеспедің. Жай ғана істеп қойдың. Мені осы үйдегі бір заттай көрдің — орындық, шам… ойы жоқ нәрсе секілді.
Нұрлан оған бір қадам жақындады.
— Мен сені ренжіткім келген жоқ. Тек… олардың жағдайы қиын болды. Ол пәтер — жақсы мүмкіндік еді. Өте қуанып жүрді…
— Ал балалар ше? — деп сөзін бөліп жіберді Айжан. — Олардың қуанышы саған маңызды болмады ма? Оларға теңізге бармайтынымызды айтқанда, көздерін көрдің бе? Олар үндемеді. Бірақ мен ол үнсіздікті білемін, Нұрлан… бұл — баланың ата-анасы басқа біреуді таңдағанын түсінгендегі үнсіздігі.
Нұрлан басын салбыратты. Алғаш рет шын ұялғандай көрінді.
— Бір амалдап аламыз. Уәде берем. Ата-анамнан ақшаны қайтаруды сұраймын.
— Олар қайтармайды. Екеуміз де білеміз, — деді Айжан шаршап. — Пәтерді ақшаның шегіне дейін алып қойды. Ол ақша жоқ. Ал, тіпті қайтарса да… не өзгереді? Жаз бітті. Сол уақыт енді қайта келмейді.
Сол сәтте есік тарс ашылып, балалардың күлкісі, аяқ дыбысы үйді толтырды. Екеуі асүйге қарай жүгіріп келді, бірақ ата-анасының қабағын көріп, дереу тоқтай қалды.
— Мама? — деді Дәуіт. — Бірдеңе болды ма?
Айжан еріксіз жымиып:
— Жақсы бәрі, құлыным. Әкеңмен сөйлесіп тұрғанбыз, — деді.
Балалар өз бөлмелеріне кетіп қалды, ал орынды ауыр тыныштық қайта орнады.
Нұрлан жайлап жақындады.
— Қайтадан бастап көрейік, — деді ол күтпеген жұмсақ үнмен. — Мен олармен сөйлесемін. Күнде келе алмайтындарын түсіндіремін. Шекара қоямын. Және… бұдан былай маңызды шешімдердің бәрін сенімен ақылдасамын. Бір мүмкіндік тағы берші…
Айжан оны тыңдап тұрды. Іші жылымай тұрған жоқ, бірақ басқа, әлдеқайда терең шаршау оған бой бермеді.
— Нұрлан, мәселе тек ата-анаңда емес. Мәселе — сен көрмейсің. Менің әбден шаршағанымды көрмейсің. Осы үйде өзімді жалғыз сезінетінімді көрмейсің. Кейде екеуміздің емес, үшеуіңнің анасындай боламын.
Ол сөзіне селт етіп қалды.
— Мен ештеңе істемей жүр дейсің бе? Жұмыс істеймін. Талпынамын.
— Иә, жұмыс істейсің, — деді Айжан сабырмен. — Бірақ отбасы тек есеп төлеу емес. Отбасы — қасында болу. Қолдау. Жауапкершілікті бірге көтеру. Сөзбен емес — іспен.
Нұрлан күрсінді, ұзақ, ауыр.
— Егер білсең… мен үшін ата-анама «жоқ» деу қаншалықты қиын, — деді ол ақырын. — Олардың менен басқа ешкімі жоқ.
— Білем. Бірақ менің де ешкімім жоқ — сенен басқа. Ал сенің қамқорлығыңды сезбеймін. Барлық мәселе менің мойнымда — тамақ, үй, балалар, олардың келуі, ақшаларың… бәрін жөндейтін, көтеретін менмін. Енді шамам жоқ.
Бос үнсіздік екеуінің ортасына қалың тұмандай түсті.
Сосын Нұрлан ақырын:
— Не істейін? — деп сұрады.
Айжан бетті сипап өтті.
— Алдымен… маған қара. Шынымен. Ертең ата-анаңа барып, анық, біржола айт: бұлай жалғаса алмайды. Бізге кеңістік керек. Күнде келе алмайды. Өз отбасымыздың тыныстауға хақы бар.
— Айтам, — деді ол бұл жолы еш қарсылықсыз. — Міндетті түрде айтам.
— Жақсы. Бірақ бітті емес. Балалармен уақыт өткіз. Жалғыз. Паркте серуендет, балмұздақ ал, ойна. Мен… мен кейде осы әлемді жалғыз көтермейтінімді сезінуім керек.
Нұрланның көзінде жаңа бір рең пайда болды — түсіну, сәл қорқыныш, аздап өкініш, бірақ ең бастысы — шешім.
— Айжан… шынымен өкінемін.
— Өкініш ештеңе өзгертпейді, — деді ол. — Тек іс өзгертеді.
Ол Айжанның иығына қолын тигізбек болды, бірақ әйелінің шаршаған, бірақ нық көзқарасын көріп тоқтай қалды.
— Ертең бастаймын. Уәдем.
Айжан дәлізге беттеді, балаларды кешкі асқа шақыру үшін. Бірақ есікке жете бере тоқтап, кері бұрылды.
— Және тағы бір нәрсе, Нұрлан. Егер ата-анаң түсінбейтін болса… таңдау жасауға тура келеді. Бұл қатал естіледі, білем, бірақ сен құрған отбасы — сенің бірінші орында болуың керек жауапкершілік. Мен енді екінші орын бола алмаймын.
Нұрлан сілейіп қалды, сөздері оның жүрегіне ауыр тас боп түскендей.
— Мен сені ешқашан екінші орынға қоймаймын, — деді ол сыбырлап. — Мен сені жоғалтқым келмейді.
— Онда көрсет. Сөзбен емес. Іспен. Тек маған емес — бізге. Балаларымызға. Өзіңе.
Айжан бөлмеден шығып кетті, ал Нұрлан асүйде жалғыз қалды — өмірін алғаш рет шынайы күйінде көруге мәжбүр болғандай.
