Аяулым Сәуле көзін тіпті тайдырмағанын сезді — керісінше, дәл осы сәтті күткендей: Аяулымнің шайқалып, әлсіреп, қорғансыз қалуын. Бірақ Аяулым оған ондай қуаныш сыйламады. Иегін биік ұстап тұрды, ішіндегі дүниенің бәрі көктемгі алғашқы дауылда дірілдеген терезелердей қалтырап тұрса да.
— Мен сізбен айтыспаймын, деді ол өзіне жат естілген бір салқын дауыспен. Қазір емес. Мына түрде емес.
— Ендеше неге маған қарсы келесің? — деді Сәуле, қолын көкірегіне айқастырып. — Бір-екі қағазды үстелге қоя салсаң болды, өзіңді осы үйдің ханымымын деп ойлап қалдың ба?
— Мәселе билікте емес, шекте, деді Аяулым. Ал сіз әлдеқашан барлық шектен асып кеттіңіз.
Сәуле тамағын кенеп алды да, кенет даусы жұмсарып, қолдан жасалған жанашырлықпен бүркемеленді.
— Қарағым, сен бұл өмірдің қалай жүретінін әлі білмейсің. Ержан — күреске жаралған адам емес. Оған біреу жол көрсетіп, біреу ойлануы керек. Әрқашан солай болған. Марқұм әкесі де тура сондай еді. Сосын қайда барды? Елу екіге жетпей, жер қойнына кетті — дәрігерге қашан барарын да өзі шеше алмай.
Аяулымның жонынан мұздай толқын жүгіріп өтті. Сәуле маска тағудың нағыз шебері еді: бірде жазықсыз ана, бірде құрбан, бірде данагөй — жағдайға қарай лезде ауыстырып жіберетін.
— Ержан — ересек адам, деді Аяулым әр сөзін бөліп. Егер қандай да бір нәрсені білмесе, бірге үйренеміз. Бірақ бұл сізге үйге қожайын сияқты—
— Сияқты не? — Сәуле алға сәл еңкейіп, жанарындағы жылылық бір сәтте жоғалып, мұздай темірдей қатайып кетті. — Осы үйге тиесілі адам сияқтымын дедің бе?
Аяулым жарты қадам артқа шегінді. Артында есік жақтауы тұрғанын сезді. Асүйде жаңа кесілген нанның иісі шықса да, ауа пышақтай суық еді.
— Мен барамын, деді ол жай ғана. Бірақ алдымен Ержанмен сөйлесем.
— Ержан сені тыңдамайды, деді Сәуле, даусы балдай болғанымен, уы анық. Ол сені ешқашан тыңдаған емес. Сен екеуің тең дәрежеде өмір сүріп жатырмыз деп ойлайсың, ал ол қорыққан кезде сен — оған тек шудың бір түрісің. Қазір ол қорқып отыр. Ал тыныштықты оған кім сыйлап жүр — өзің білесің.
Аяулым сұрамады. Сұраудың қажеті жоқ болатын.
— Сіз оны басқарып отырсыз, деді ол сыбырмен.
Сәуле иығын көтерді.
— Мен оның анасыyмын. Бұл — басқару емес, бұл — табиғи нәрсе.
Ержан жуынатын бөлмеден шыққанда, шашы әлі су, беті қолдан жасалған тыныштықпен қатып қалған. Асүйге кірсе — үнсіздік. Аяулым қимылсыз, қолында папка. Сәуле нанды дәлдікпен, баяу, біркелкі тіліп отыр — ештеңе болмағандай.
— Біз сөйлесуіміз керек, деді Аяулым, естілер-естілмес дауысымен.
Ержан бір Аяулымға, бір анасына қарады — өзі ойламаған дауылдың ортасында қалған бала сияқты.
— Қазір ме? Кейін… болмай ма? Әлі оянған да жоқпын…
— Қазір, деді Аяулым. Өйткені бәрі тым алысқа кетіп қалды.
Сәуле кекеткендей бір дыбыс шығарды, бірақ бұрылмады.
— Мен құжаттарды таптым, деді Аяулым. Мен көрмеуім керек болған құжаттарды. Сенің қолың қойылған құжаттарды.
Ержан көзін тарс жұмып, бетін сипап өтті — енді қашар жолы қалмаған адамның қимылы.
— Мен тек көмектескім келді… деді ол әлсіз.
— Бұлай емес, Ержан, деді Аяулым. Менен жасырып емес. Пәтерді оның атына өткізіп емес. Біз бірге құрып жатқан нәрсені бұзып емес.
— Бұл уақытша ғана…
— Ал уақытша аяқталмаса ше? деді Аяулым. Бірдеңе болса ше? Ол ойынан тайса ше? Ал егер—
— Мен ешқашан таймаймын, деп сөзге араласты Сәуле, тәтті дауыспен. Мен тек баламның жақсылығын қалаймын.
— Сіздің балаңыз — ересек еркек, деді Аяулым. Немесе солай болуы тиіс еді.
Ержан селк ете қалды — «еркек» деген сөз оған соққы болғандай.
— Мен екі ортада қалып қойдым! — деп айқайлады ол. — Мен мына дауылды сұраған жоқпын!
— Бірақ соған жол ашқан — өзің, деді Аяулым. Мүмкін ниетің жаман емес шығар… бірақ салдары — сол.
Сәуле пышақты үстелге тарс еткізіп қойды.
— Жетер! Аяулым, қызым, сен жассың, ашушаңсың. Отбасының жауапкершілігін әлі түсінбейсің. Мен сен өткелі тұрғанның бәрінен өттім. Мен жақсы білем — намыс ауыр жаралайды. Бірақ намыс қыс түскенде үйді жылытпайды, несиеңді де жаппайды. Мен сендерге қамқор бола алам. Тек үлкендердің жолына көну керек.
Үйге мұздай тыныштық орнады — тұман сияқты ауыр.
Сосын Аяулым төрт-ақ сөз айтты:
— Үйімнен шығып кетіңіз.
Сәуле мысықша баяу жыпылықтады.
— Не дедің?
— Бұл үй — менікі, деді Аяулым. Заң жүзінде. Адамдық жүзінде. Нақты өмірде. Мені ойындарыңыз қызықтырмайды. Бүгін кетесіздер. Екеуіңіз де керек болса. Өйткені егер тыныш кетпесеңіздер… басқа жолын табам.
Ержанның өңі ағарып кетті.
— Ая…
— Үн қатпа. Сен мені алдадың. Менен жасырын қол қойдың. Анаңды да жасырын әкелдің. Осының бәріне қарағанда… сен үшін бұл қалыпты жайт сияқты.
Ержан ернін тістеп алды.
— Қорықтым, жарай ма?! Несие көп, жұмысым тұрақсыз… Мама айтты, егер пәтер оның атына—
— Онда екеуіңіз бірге тұра аласыздар, деді Аяулым мұздай анық дауыспен. Бірақ мұнда емес.
Сәуле орнынан атып тұрды, халаты сыбдырлап кетті.
— Қалай дейсің?!
— Дәл сіздер қалай батылдансаңыздар, мен де солай батылданам, деді Аяулым. Тек менікі — ашық.
Ержан оған жақындай берді, көзі дағдарып.
— Сен менен не қалайсың?
Аяулым оған қарады — алғаш рет шынымен қарады — және оның алдында еркек емес, қорқынышқа тұншыққан бір бала тұрғанын көрді.
— Шындық, Ержан. Жанашырлық. Адалдық. Егер олар сенде жоқ болса… мен бере алмаймын.
Ол бұрылды да, жатын бөлмеге кірді. Артынан Сәуле «бүгінгі жастар» жайлы күңкілдеп, Ержан оны тыныштандыруға тырысты — бірақ даусы суды құйып жатқан баланың даусындай әлсіз естілді.
Аяулым асықпай жиналды. Әр киім — шешім. Әр зат — бір ой. Сөмкенің сыдырмасын жапқан кезде, бүкіл өмірінің бір тарауын жапқанын сезді.
Бөлмеден шыққанда, екеуі де оған қарап тұр еді.
— Мен кетем. Адвокатқа. Досыма. Маған тыныштық табуға көмектесетін адамға.
— Ал мен ше? — деді Ержан, даусы сыбырдан әрең жоғары.
— Сен… бүгіннен бастап өзің шешесің, деді Аяулым. Өміріңде бірінші рет.
Сәуле мысқылдай күлді.
— Сен жалғыз өмір сүре алмайсың, қарағым.
— Көрерміз, деді Аяулым. Содан соң есікті тарс еткізіп жапты — ұзақ уақыттан бері алғаш рет еркін тыныстап.
Таңғы салқын ауа дәлізде өткір еді, бірақ ол үшін бұрын-соңды болмағандай жеңіл.
Ол бір нәрсені анық білді:
Күрес енді ғана басталды.
Бірақ ең маңыздысы — бұл жолы ол күрес өзінікі еді.
