Айсәуле Бекжанға ұзақ қарап тұрды, бірақ батылдық жинауға тырысқан сайын сөз тамағында тұрып қалды. Оның алдында баяғыда болашақ құрып, армандар бөліскен еркегі емес — өзіне бейтаныс, қасарысқан, суық, тек өз ойымен жүрген, Қалиманың ықпалына толық түскен біреу тұрды. Араларындағы үнсіздік ауырлап, ас үйдің ауасын тарылтып бара жатты.
— Бекжан… өтінем, бірге өткенімізге бір ой жүгіртші, — деді ол ақырын. — Мұнда тек ақша туралы емес. Бұл — біздің өміріміз, біздің сеніміміз…
— Қойшы енді осыны, — деп ол үзілді-кесілді тоқтатты. — Мен практикалық шешім қабылдап отырмын. Логика бар жерде эмоцияға орын жоқ.
Айсәуленің ішінде бір нәрсе сарт етіп сынып кеткендей болды. Айлар бойы оның өзгеріп бара жатқанын сезіп жүрсе де, дәл осындайға жеткізер деп ойламаған. Үйдегі жылы, қамқор күйеуінен ештеңе қалмағандай еді.
— Ал мен қарсы болсам? — деді Айсәуле сыбырлай, жүрегі шаншып.
Бекжан иығын көтеріп қойды, дәл бір түкке тұрмайтын мәселе секілді.
— Сен қалай ойласаң — ойла. Мен бәрібір айтып тұрғанымды жасаймын.
Айсәуле көзін жұмып алды. Ішіндегі ашу, өкпе, шаршау бір-бірімен араласып, тұйық шеңберге айналғандай. Бірақ сол ауыр түйіннің ортасынан бір салқын айқындық бой көтерді: егер ол дәл қазір шекара қоймаса — кейін тым кеш болады.
— Бекжан… сен қазір тура Қалима секілді сөйлеп тұрсың, — деді ол, дауысы жұмсақ болғанымен, сөзі қатты естілді. — Бұл мені қорқытады. Себебі оның адамдарды бір-бірінен алыстататынын жақсы білемін.
Бекжан қабағын түйді.
— Анамды араластырма.
— Оны қалай араластырмайын? Ол келді, біраз ғана отырды — сен сол сәттен бастап бәрін төңкеріп тастадың. Бұл сен емессің, Бекжан.
— Айсәуле, тоқта дедім ғой! — деді ол, үстелді тарс еткізіп. — Әр нәрсенің басшысы болуы керек. Отбасында да солай.
— Ал екінші адам ше? — деді Айсәуле. — Ол кім сонда? Қосымша ма?
Сол сәтте Бекжанның көзінде бір сәттік күмән жылт етті — өте қысқа, бір дем секілді ғана. Бірақ артынан әдеттегі қатқыл қабақ қайта түсті.
— Айтысқым келмейді. Мен шешім қабылдадым.
Айсәуле баяу орындықтан тұрды.
— Егер бұл сенің соңғы шешімің болса, мен де бір нәрсе айтуым керек. Мен сенің атыңа ғана тіркелетін пәтер үшін ақша қоспаймын. Мен өзімді солай төмендетпеймін. Серіктестік деген бұл емес.
Бекжанның жақ бұлшықеттері тартыла түсті.
— Міне, сондықтан саған сенуге болмайды, — деді ол ызамен. — Қай әйел күйеуіне көмектесуден бас тартады?
— Өзін сыйлайтын әйел, — деді Айсәуле анық, тайсалмай.
Ол мысқылмен күлді.
— Міне, тағы сенің шешең. Саған «ерекшесің» деп үйретіп алған ғой…
Бұл сөздер Айсәуленің жүрегін қанжардай тілді.
— Менің анамды аузыңа да алма! — деп даусы дірілдеп шықты. — Ол өмір бойы тырбанып еңбек етті! Ешкімге алақан жаймады! Мен де дәл солай еңбек еттім — екеуміз үшін!
— Айсәуле, жетеді! — деп айқайлады ол.
— Жоқ! Тоқтамаймын! Егер бара жатқан жолымыз осы болса — онда тоқтап ойлануымыз керек.
Бекжан оның жүзіне түсіне алмай қарады.
— Не айтып тұрсың?
Айсәуленің бетімен жылап жатқан жалғыз тамшы сырғып түсті, бірақ ол оны сүртпеді.
— Мен сенен кетем деп тұрғаным жоқ. Бірақ… сен осылай жалғастырсаң, мен сенімен бірге жүре алмаймын. Мен аксессуар емеспін. Менің де дауысым бар. Мен сенің шешеңдей емес, сенің теңіңмін.
Лукас жауап қатпады. Бірақ сол сәтте көзіндегі бір нәрсе өзгерді — кішкентай ғана қорқыныш сәулесі жылт етті. Алайда оның тәкаппарлығы бәрібір жеңіп шықты.
— Демек, қорқытқың келе ме? — деді тістеніп.
— Жоқ, мен тек шындықты айтып тұрмын. Егер сен осы жолды таңдасаң… мен ол жолда жүре алмаймын.
Бекжан теріс айналып, бөлмеге қарай жүріп кетті.
— Осы тақырыпты жаптық. Айттым — бітті.
Дәл сол сәтте Айсәуле бәрін түсінді: ол одан әрі не айтса да — Бекжан тыңдамайды. Бәлкім, көптен бері тыңдамай жүрген. Бәлкім, Қалима оның ішінде баяғыда пайда болған бір қаттылықты ғана ашып берген.
Түн бойы Айсәуле ұйықтамады. Қараңғыда отырып, әр ойын таразылады — әрқайсысы ауыр, әрқайсысы күйдірердей. Таң атқанда шешім анық болды. Сырттай ауыр, іште жеңіл.
Таңертең асүйге кірген Бекжан ешкімді таппады. Үстелде тек бір қағаз жатты.
«Бекжан,
Мен бұлай өмір сүре алмаймын. Маған құрмет, сенім және серіктестік керек — бақылау емес. Уақытша Айжанның үйіне барамын. Егер бір күні менімен тең ретінде сөйлескің келсе — қайда табатыныңды білесің.
Айсәуле.»
Бекжан қағазды ұзақ уақыт қолында ұстап тұрды. Алғашқы ойы — қоңырау шалу, айқайлау, қайтып келуге бұйыру болды. Билігін дәлелдеу үшін. Бірақ пәтердегі қатты тып-тынтас оның көкірегіне суық желдей тиді. Жоқтықтың, бос кеңістіктің дыбысы — қорқынышты еді.
Алғаш рет Қалиманың сөздері шындық сияқты естілмеді. Өзі қабылдаған шешімдер де соншалық айқын көрінбеді.
Сыртта Айсәуле таксиге отырып, сөмкесін құшақтап ұстап отырды. Жүрегі ауырып тұрса да, қадамдары нық еді.
Айлар бойы алғаш рет ол бір сезімді қайта тапты: ауа. Еркіндік. Және, мүмкін… жаңа бастау.
Қандай болашақ болса да, бір нәрсені ол анық білді:
Енді ешқашан өз өмірінде көлеңке болып қалмайды.
