Үйден қорапты қолыма ұстап шықтым, түнгі салқындықты мүлде сезбедім. Көше тым-тырыс, жалғыз серігім — сөнуге таяу шамдардың бозғылт жарығы. Адымым баяу еді, әр қадам мені Маржан қалаған «тамаша ұл» болуға тырысқан жылдарымнан сәл-пәл алыстатып жатқандай. Қайда бара жатқанымды білмедім, бірақ бір нәрсе жанымды тырнап анық тұрды: мен бұл үйге қайтып бармаймын. Не осы алқамен, не қандай да бір басқа кешірім іспетті сыйлықпен — ол ешқашан түсінбеген сезімдермен емес.
Бірнеше көшеден кейін ғана тоқтадым, ескі жөке ағашының түбінде. Қорапты аштым. Топаздар азғантай жарықты ұстап алып, суық, жат жарқылмен жылтырады — Маржанның сол кешкі көзқарасындай. Бір сәтке қатып қалдым: айлар мен жылдар бойы жинаған ақшам, үмітім, еңбегім — бәрі барқыттың үстінде үнсіз жатқан.
Қорапты жайлап жаптым да, өзімді өзенге қарай жетеледім. Бұл қалада су әр кеште тыныш ағып, көпірлердің жарығын айнадай қайталайды. Қалтамдағы телефон әлденеше рет дір етті, бірақ қарамадым. Әрине, қонақтар менің жоғалғанымды байқаса керек. Тіпті Маржан да… Бірақ ол, бәлкім, мұның бәрін «ерке мінезім» деп қабылдағысы келер.
Өзен жағасындағы орындыққа жайғастым да, біраз уақыт қорапқа үнсіз қарап отырдым. Жүрегімнің бір бұрышында оны суға лақтырып, батып бара жатқанын көргім келді — маған ауырлық әкелген жылдардың белгісімен бірге жоғалып кетсін дегендей. Бірақ ішімдегі басқа дауыс — шаршаған, бірақ енді айқын — біліп тұрды: мәселе ешқашан алқада болмаған.
— Түні бойы осында отырмақсың ба?
Нұрланның дауысы селт еткізді. Ол орындықтың ар жағында, қалтасына қолын салып тұр, жүзі ұялу мен түсінбеушіліктің арасы.
— Мені қалай таптың? — дедім, оған қарамай.
— Кеткеніңді көрдім. Сосын… осында келерсің деп ойладым. Ойланғың келгенде өзенге келетін әдетің бар.
Оның мұны білетіні таңғалдырды. Мені байқап жүріпті, бірақ білдіртпепті.
— Айтқың келіп тұр ма, мен артық кеттім деп?
— Жоқ. Мен… білмеймін. Әңгімелескім келді, бәлкім.
Оған көз салдым. Кешкі дастархан басындағы өзінше мәз, мысқылға толы күлкінің ізі жоқ. Жай ғана жас жігіт, Маржан тоқып шыққан ескі ойынның ішінде қалып қойған.
— Оның сені пайдаланып жүргенін білесің бе? — дедім тыныш үнмен. — Мені түрткілеу үшін.
Нұрлан ернін тістеп, басын изеді.
— Білем. Бірақ… бәрі қиын. Ол әрқашан саған қарағанда маған жылырақ болды. Маған бұл ұнайтын. Сөйтіп жүріп, қалған дүниеге көзімді жұмыппын.
Ол жаныма отырды. Әлдебір ауыр кешірім сұрағысы келетіндей, бірақ сөз таба алмайтындай күйзелулі.
— Енді не істейсің, Ержан?
— Көптен бері істеуім керек болған нәрсені. Арақашықтық. Екеуіміздің де тынысымыз ашылуы үшін.
Нұрлан күрсінді.
— Ол бәрібір сені іздейді. Қайтып кел дейді.
— Дейді. Тырысады. Бірақ қолында ештеңе қалмады. Мен оның ойнаған рөлін ұзақ ойнадым. Ол менің үнсіздігімді — шексіз, адалдығымды — мәңгі деп ойлады. Бірақ мен енді бала емеспін. Манипуляция жүрмейтін жасқа жеттім.
Нұрланның назары қорапқа түсті.
— Ал алқаны не істейсің?
Күлкім ащы шықты.
— Әлі білмеймін. Бірақ бір нәрсе анық: оны оған қалдырмаймын. Бұлай деу — оның «лайық емес» екені үшін емес. Ол бұл алқаның мен үшін нені білдіргенін ешқашан түсінбейді.
Біз біраз уақыт үнсіз отырдық. Өзен баяу ақты, қала терең ұйқыға кетті. Түк түсініксіз — жылдар бойғы жасырын өкпе-реніштен кейін, біреумен осылай тып-тыныш бірге отыру… жеңіл сезілді. Нұрлан — кемшілігі көп болса да — жауым емес еді. Мүмкін, мен сияқты ол да пешка болған шығар.
— Ержан… қаласаң, бүгін қасыңда қала аламын. Жалғыз болмауың үшін.
— Мен жалғыз емеспін. Көп жылдан бері алғаш рет.
Ол бәрін түсінді. Бас изеп, орнынан тұрды, иығыма қолын қойды.
— Онда… өзіңді күт. Жаңа жолың ашық болсын. Тағы кездесерміз… бірақ сен қалай қаласаң, солай. Ол қалай қаласа емес.
Ол кеткен соң, қайтадан мен және алқа ғана қалдық. Қорапты тағы бір ашып, тастардың жарықты қалай жұтатынын тамашаладым, қайта жаптым да, қалтама салдым. Жоспар жоқ — бірақ бағыт бар. Кейде осының өзі жеткілікті.
Қаланың ескі бөлігіне қарай бет алдым. Терезелерінде ағаш қақпағы бар, шойыннан соққан балкондары қалған көне үйлердің арасымен біршама жүрдім. Бір кездері тоқтаған шағын қонақүйге келгенімде түнгі бірге таяп қалған еді. Қожайын ұйықтап жатыр екен, бірақ қоңырау үнінен оянып, мені танып, еш сұрақсыз кілт ұсынды.
Бөлме қарапайым, ақ, тыныш еді — дәл осы қарапайымдылықта өзімді жеңіл сезіндім. Қорапты тумбаның үстіне қойып, шамды жағып, төсекке отырдым. Ешқандай кінә тағылмайтын, ешқандай мысқыл естілмейтін, ешкімнің көзқарасы жүректі теспейтін тыныш әлем. Тек қана мен. Маржанның ұлы емес, оның көңілін қалдырған адам емес, оның жобасы емес — жай ғана өзім.
Төсекке жатып, төбеге қадалдым. Бес жыл бойы тырыстым, тер төктім — бірақ ешбір зат, тіпті ең қымбат алқа да, өткенді түзете алмайды. Бірақ, бәлкім, осының өзі мені түзеген шығар. Маған шындықты көрсетті: мен өз құндылығымды бір адамның рұқсатына байлап қойыппын. Ол рұқсат ешқашан берілмейтінін білмесем де, соны күтумен жүре беріппін. Ал ол мені жұрт алдында қорлаған сәтте — ішімдегі әлдене босап шықты.
Таң атады. Хабарламалар, қоңыраулар, мені қайта «өз орбітасына» тарту әрекеттері басталады. Бірақ енді мен жаңа шешім қабылдағым келеді. Бірінші рет — бұл шешім менікі.
Пердені жауып, шамды өшіріп, қаланың менімен бірге тыныстауына мүмкіндік бердім. Қорап жанымда, өткенім есіктің ар жағында, ал жанымда — көптен бергі ең терең тыныштық. Бұл аяқталу емес. Бұл бастау. Мені ешқашан шынайы көрмеген біреудің көлеңкесінде емес, өз өмірімнің басталуы.
Және көп уақыттан кейін алғаш рет мен ешқандай кінәсіз, ештеңе дәлелдеуге тырыспай, жай ғана еркін ұйықтап кеттім.
