Айсұлу бөлмедегі ауыр тыныштықтың үш адам арасын созылып тұрған жіңішке жіпке айналғанын сезді — сәл тартыла қалса, үзіліп түсердей. Сәуле оны әлі де сол баяғыдай — келін емес, тексеруге, бағалауға және қажет болса жоққа шығаруға тиіс «жоба» секілді — суық көзбен шолып отыр. Нұрлан иығын кішірейтіп, бүрісіп қалған. Өз анасымен отырған кезде, отыздан асқан еркек емес, қайтадан жасөспірім сияқты — қарсы сөз айтуға қорқатын балаға ұқсап кететін.
Айсұлу тізесіне қойған алақандарын баяу қысып, тынысын реттеуге тырысты.
— Менің кәсібім жай ермек емес, — деді ол сәл бәсең, бірақ анық үнмен. — Бұл сіз қауіпті көргендіктен-ақ жауып тастай салатын дүние емес.
Сәуле саусағындағы жүзін баяу бұрап қойды.
— Қауіпті сезетін мен емес, менің ұлым. Мен тек оны қорғап отырмын. Сен оның мойнына қандай қысым салып отырғаныңды түсінесің бе өзі? Саған жақсы жүрсе — құп. Ал ертең жүрмей қалса? Нарық өзгерсе, қалада бір қиындық туса… не істейсің? Жоспарың бар ма? Әлде тағы да Нұрланның арқасына саласың ба бәрін?
Айсұлу жауап бермек болып еді, оны Нұрлан бөгеді. Даусы әлсіз, сенімсіз шықты.
— Мүмкін, анамның не айтқысы келетінін… жай ғана тыңдасақ па, Айсұлу…
Айсұлу оған қарады. Ашуы жоқ еді. Жан дүниесінің бір түкпірінде баяу өшіп бара жатқан жылудың суып қалғанын сезді — тек соның салқыны.
— Соңғы бес жылдың бәрінде біз соны істеп келеміз, Нұрлан, — деді ол сабырлы үнмен. — Оны тыңдаймыз. Тек… оны.
Нұрлан әлсіз жымиып көрді, бірақ ол жымису көздеріне жетпеді.
— Бұл әділетсіз…
— Жоқ, әділетсіз емес. Екі адамға тиесілі шешімді үнемі үшеуіміз қабылдаймыз. Дұрысы — екеуіңіз. Мен тек үндемей ыңғайланамын.
Сәуле жеңісін сезгендей сәл ғана иегін көтеріп қойды.
— Үй болу деген — осы. Ынтымақ. Рұқсат беру, түсінісу.
Айсұлу ащылау күлді.
— Жоқ. Бұл — бақылау. Ынтымақ, келісім деген — екі жақ та бір қадам шегінуі керек деген сөз. Мен бес жыл бойы шегіне бердім. Ал Нұрлан ше? Бір рет шегінді ме?
Нұрлан демін тартып алды — сөздер дәл жүрегіне қадалғандай.
— Бұл рас емес! Мен де…
Айсұлу оған тек бір қарағанының өзі жеткілікті болды.
— Сенің «құрбандығың» — менің тыныштығым болды, Нұрлан. Менің арманым. Міне, сен соны бердің.
Сәуле қолын бір сілтеп, істен шаршаған адамдай деміккендей болды.
— Қойшы, Айсұлу. Өтірік өксігенді кім көрмеген? Бәрі біледі: шағын бизнес деген — тұрақсыздық. Ең дұрысы — бір орны бар жұмыс. Тұрақты айлық. Сонда ұлымды осылай қатты қыспайтын едің.
Айсұлу денесін тіктеп алды.
— Менің кәсібім екі адамды асырайды. Халық жақсы көретін тәттілер жасаймын. Мен Нұрланды қыспаймын. Болашағымыз үшін еңбек етіп жүрмін. Ал сіз… сіз оны бала сияқты ұстайсыз.
Сәуленің аузы жұқа сызық болып қалды.
Сол сәтте Нұрлан орнынан атып тұрды.
— Бүгін осы жеткілікті сияқты. Шаршадық бәріміз. Айсұлу, ертең сөйлесейік… қазір үйге қайтайық…
Айсұлу ақырын тұрды да, блузасының қыртысын түзеп қойды — киім реттелсе, ішкі ойлары да реттелетін сияқты.
— Ертең емес, Нұрлан. Қазір.
Нұрлан тапжылмады. Сәуле терезеге бұрылып, ештеңе естімеген адам кейпіне енді.
— Нұрлан, — деді Айсұлу, бұрын-соңды айтпаған қаттылықпен, — егер сенің шешім қабылдауың үшін мен әр қадамда анаңның рұқсатын сұрауға міндетті болсам, онда біздің болашағымыз қандай? Біздің некеміз қандай болмақ? Менің орным қайда? Жұбай ма боламын? Әлде тағы бір бағынатын адамыңыз ба?
Нұрлан бірдеңе айтқысы келді, бірақ дауыс шықпады.
Сол кезде Айсұлу жүрегінде бір анықтық пайда болғанын сезді. Қорқыныш емес. Қайғы да емес — анықтық.
— Мен үшеуіміз шешім қабылдайтын өмірді қаламаймын. Өз-өзімді дәлелдеуге тиіс келін болғым келмейді. Егер бүгін — дәл бүгін, некеміздің алдында — «бұл менің өмірім, менің таңдауым» деп айта алмасаң… сен ешқашан айта алмайсың.
Нұрлан оған жақындауға тырысты.
— Айсұлу… бәлкім, анамның да…
Айсұлу орындықтан пальтосын алып, қолына іліктірді.
— Түсіндім. Сен таңдау жасадың. Ол — мен емессің.
Сәуленің ерні тартып күлкендей болды.
Айсұлу Нұрланға соңғы рет қарады.
— Мен сенімен отбасы болғым келді. Анаңмен емес.
Ол есікті қатты жаппай, жай ғана жапты — бірақ сол тыныш жабылған есіктің өзі Нұрланға найзадай қадалды. Нұрлан біразға дейін тапжылмай тұрды, есіктің тұтқасына қадалған күйі — әлдебір өмірдің соңғы ілмегіне жабысып тұрғандай.
Сәуле жай ғана жақындап, оның иығына қолын қойды.
— Жақсы болған, — деді ол мұздай үнмен. — Тұрақсыз адам жақсы жар бола алмайды.
Нұрлан жауап бермеді. Ананың сөзі бұрын оған бағыт, тірек беретін. Бүгін — тек бос кеңістік қалдырды. Қуыс.
Ол бірінші рет өзінің жылдар бойы екі дүниенің арасында жүріп келгенін түсінді. Енді сол дүние — Айсұлудың дүниеcі — дәл қазір баспалдақтарда естілген дыбыспен бірге алыстап бара жатыр.
Нұрлан есікке жүгіреді дегенше, Айсұлу түнге сіңіп үлгерген еді.
Ол әлі білмейтін — бірақ өміріндегі жалғыз шын сүйген жанды дәл осы сәтте жоғалтқан болатын.
