Маржан біраз уақыт мүлде қимылсыз тұрды — көздері шарасынан шыға жаздап, айтылған сөздерді санасына жеткізе алмай. Кейін еріндері жіңішке, өткір сызыққа түйіліп, дауылдың жақындағанын аңғартты.
— Не дегенің, кетемін дейсің бе? Осылай-ақ па? — деп жарылып түсті ол, алға бір қадам басып. — Мира, бұл — ақымақтық. Бұл сендердің үйлерің! Тимурдың! Біздің үйіміз!
— Жоқ, Маржан. Бұл — сіздердің үйлеріңіз, — деді Мира сабырлы, бірақ ауаны қыса түсетіндей берік үнмен. — Мен жай ғана осында тұрдым. Күнде есіме салып отырдыңыз.
Тимур татуластыру белгісіндей қолын көтергенімен, дауысы әлсіз, сенімсіз шықты.
— Мира, өтінем… сөйлесейік. Кеш болды, сен шаршадың, мен де… мүмкін ертең—
— Ертең мен жолда боламын, — деді Мира, оның сөзін кесіп.
Маржан көзін айқара ашып, тіпті демі ішіне тығылып қалды. Пакет столға түсіп, бауырдың ауыр иісі ауада жағымсыз қалықтап тұрды.
— Тимур, айтшы оған! — деп бұйырды ол, ұлын найзадай тесіп бара жатқан көзқараспен. — Мынандайға жол бере аласың ба? Мен сендер үшін не істедім, білесің бе?!
— Біз үшін? — Мира мысқылмен қасын көтерді. — Қызық екен. Әдетте «бәрін Тимур үшін жасадым» дейсіз. Мен сізге тек келіншек қана болдым — артық жүк сияқты.
Маржан жалт бұрылып, у себетіндей ашумен қарап:
— Мен сені бұл отбасыға жылы қабылдадым! Үй бердім, қамқор болдым!
— Үй — иә. Бірақ ішінде әр күні басымды ие беретін үй, — деді Мира. — Қонақжайлықты бақылаумен шатастырыпсыз.
Тимур екеуінің арасына тұра қалып, иығы дірілдеп кетті. Алты жыл ішінде алғаш рет ол жағдайдың жай каприз емес екенін — жылдар бойы жиналған ауыр үнсіздік екенін түсінген сияқты.
— Маржан… мама… — деді ол мұқият. — Мүмкін… Мираны тыңдайық. Екеуіңіз де қиналып жүрсіздер.
Маржанның демі ішіне тығылып қалды.
— Сен… сен қай жақтасың?!
Тимур көзін төмен түсірді.
— Шындық жағында, мама. Мүмкін… мен расында да көп нәрсені көрмедім…
Мира жүрегінің түбінде әлдебір шаншу сезді. Тимур — алты жылда бірінші рет — шын, ашық сөйлеп тұр. Бірақ… бәрібір кеш. Өте кеш.
— Кімнің жағында екенің маңызды емес, — деді Мира, дәлізге бет алып. — Мен біттім.
Маржан ашудан қалшылдады.
— Сонда расымен… кетесің бе? Сонда сол… бөтен қалаға… жалғыз… жұмысың да жоқ… ондағы жағдай жақсырақ болады деп ойлайсың ба?!
— Иә, — деді Мира. — Себебі сонда мен тыныс аламын.
Тимур терең дем алды. Оның жүзінде — қорқыныш, таңданыс, кінә, үміт — бәрі араласқан.
— Мен… мен саған жиналуға көмектесейін бе? — деді сыбырлай.
Мира оған ойлана, ұзақ қарады.
— Мені тоқтату үшін көмектескің келсе — жоқ.
Өзіңді ақтау үшін — тағы жоқ.
Не үшін кетіп бара жатқанымды түсінсең ғана — мүмкін.
Тимурдың иығы түсіп кетті. Маржан шыдай алмай:
— Бұл — манипуляция! Сезіммен ойнап тұрсың, Мира!
— Жоқ, Маржан. Мен тек кетіп бара жатырмын. Театрсыз. Талапсыз. Егер Тимур келем десе — жақсы. Келмесе — ол да жақсы. Менің өмірім енді ешқашан сіздің көңіл-күйіңізге байланбайды.
— Ал егер… егер саған ол жетіспей жатса?! — деді Маржан кенеттен, үні әлсіз, бұрынғы қаттылықтан жұрдай.
Мира тоқтап қалды. Ол алғаш рет бұл әйелдің астарынан — билік емес, әлсіздік, қорқыныш көрді.
— Маған тыныштық жетіспейді, — деді Мира жай, бірақ мықты үнмен. — Осындағы өмір емес.
Маржан сөйлейін деді — бірақ даусы шықпады. Ол аң-таң, қорғансыз көрінді.
Сол сәтте Тимур Мираға жақындап, қолын жеңіл тигізді.
— Ал егер… мен сенің артыңнан барсам… бәрін басынан бастай аламыз ба?
— Мен бір-ақ нәрсеге уәде беремін: енді ешқашан өзіме лайықтан азға көнбеймін. Қалғаны — сенің қолыңда, Тимур.
Ауа ауырлап кетті. Маржан кенеттен шаршаған, әлсіз адамға айналғандай болды. Тимур дірілдеп тұрды. Ал Мира — ең тастай берік адам екенін дәлелдеп тұрғандай тыныш қалды.
— Ертең таңертең жолға шығамын, — деді ол. — Егер келгің келсе, Тимур… үш күнің бар. Үш күннен кейін… мен өз жолыммен кетемін.
— Үш күн? — деп сыбырлады ол.
— Үш. Маған емес. Саған. Өміріңде бірінші рет өз шешіміңді өзің қабылдау үшін.
Маржан жарылып кетті:
— Сен оны таңдау жасауға итермелеп тұрсың! Мен — оның анасымын!
— Ал мен — оның жанында алты жыл тұрған әйелмін, — деді Мира сабырмен. — Мен оның кім бола алатынын да білемін. Қайдан қашатынын да. Бұл — екеуміздің арамыздағы таңдау емес. Бұл — оның қорқынышы мен өзінің өмірі арасындағы таңдау.
Бұл сөз Маржанға жүзіп келіп соққан мұздай толқындай тиді. Ол тіпті тілі байланып қалды.
Тимур дірілдеген саусақтарымен бетін сипап өтті — өз әлсіздігінен оянғысы келгендей.
— Жақсы… үш күн… бірақ егер мен келсем… сен маған… басқаша қарайсың ба? Мамасының баласы ретінде емес пе?
Мира мұңлы жымиды.
— Тимур… сенің өскеніңді көргім келеді. Бірақ сен үшін өсіп бере алмаймын.
Ол дәлізге өтіп, күртесін алды. Ас үйге соңғы рет көз тастады — жылдар бойы жиналған салмаққа толы, тар бөлмеге.
— Қайырлы түн, — деді жай ғана.
Және кетті.
Тимур ас үйдің ортасында қалшиып қалды — өзі болған адам мен бола алатын адам арасындағы аралықта. Маржан оған өзінен бірдеңе мәңгілікке үзіліп қалғандай қарап тұрды.
— Тимур… ол… ол сені менен айырып әкете алмайды… — деп сыбырлады, үні тым әлсіз.
— Мама… — деді Тимур, төмен қарап. — Бәлкім… мен оны дәл осылай ғана жоғалтпаймын.
Ол орындыққа отырып, басын алақанымен басты.
Ал Маржан — өмірінде бірінші рет — оған не істеу керегін айтпады.
Ал баспалдақта Мираның аяқ дыбысы анық, сенімді естіліп тұрды — әр баспалдақта өткеннің бір бөлігі түсіп қалып, жаңа өмірге орын ашылғандай.
