Арман бірнеше секунд қимылсыз тұрып қалды, біреу оның қуат көзін суырып алғандай. Сәуле аузын ашты да, қайта жапты — қай сөзден бастарын білмеді.
— Айгерім, асығыс шешім қабылдамайық… — деді ақыры Арман, сабырлы көрінуге тырысып. — Сен ашуланып тұрсың, оны түсінемін. Бірақ бәрін бұғаттау… бұл тым артық.
Айгерім сөмкесін иығына асып, асықпай аяқ киімін кие бастады. Қолдары сәл дірілдеді, бірақ даусы бұрынғыдан да нық шықты.
— Бұл асығыстық емес, Арман. Бұл — мен жылдар бойы кейінге ысырып келген шешім.
— Ал біз не істейміз сонда? — деп жарылды Сәуле. — «Әркім өз ақшасымен» деген не сөз? Мен зейнеткермін!
— Онда зейнетақыңызбен өмір сүресіз, — деді Айгерім байыппен. — Миллиондаған адам солай өмір сүріп жатыр.
— Бірақ Арман ше… — деді Сәуле даусын көтеріп. — Ол әлі өз орнын іздеп жүр, қазір қиын заман!
Айгерім оған бұрылып, тура көзінен қарады.
— Ол екі жылдан бері «өз орнын іздеп» жүр. Ал сол уақыт ішінде мен үшеудің жұмысын істедім.
Ол артына қарамай пәтерден шығып кетті. Баспалдақта ауа кенет жеңілдеп кеткендей сезілді. Тек кіреберіс есіктің жанында ғана тоқтап, терең тыныс алды. Ұзақ уақыттан бері алғаш рет өзін кінәлі сезінбеді.
Сол күні Айгерім айтқанын бұлжытпай орындады. Барлық карталарды бұғаттады, ақшаны бөлек шотқа аударды, банк қосымшаларындағы құпиясөздерді ауыстырды. Телефон бірден дерлік дірілдей бастады: Арманнан жауапсыз қоңыраулар, Сәуледен ұзын-сонар хабарламалар — кінәлау, «ар-ұятқа» шақыру.
Айгерім жауап бермеді.
Кешке ол үйге кеш қайтты. Пәтер іші әдеттегіден тым тыныш еді. Ас үйде Арман киініп алып, алдында бір шыны шаймен үнсіз отырды.
— Анам әпкесінің үйіне кетті, — деді ол Айгеріме қарамай. — Мұндай жағдайда бұл жерде тұра алмаймын деді.
— Бұл — оның таңдауы, — деді Айгерім сабырмен де, пальтосын орындықтың арқасына іліп.
— Айгерім… — деді Арман ақыры көзін көтеріп. — Сен шынымен отбасын бұзғың келе ме?
Айгерім оның қарсысына отырып алды.
— Мен оны бұзып жатқан жоқпын, Арман. Мен оны құтқаруға тырысып жүрмін. Бірақ мұны жалғыз өзім істей алмаймын.
Олар ұзақ уақыт үнсіз отырды. Ақыры Арман күрсінді.
— Сен менен не қалайсың?
— Мен серіктес қалаймын, — деді Айгерім байсалды үнмен. — Ересек бала емес. Жауапкершілік алатын, жұмыс істейтін, үлес қосатын адамды. Ал егер оған дайын болмасаң — бір-бірімізге шыншыл болайық.
— Ал егер қолымнан келмесе ше? — деп сұрады Арман жай ғана.
— Онда бөлек тұруға тура келеді, — деді Айгерім жасырмай. — Жаза ретінде емес. Өмірдің шындығы ретінде.
Келесі күндері жағдай біртіндеп өзгере бастады. Арман бұрын-соңды болмағандай белсенді түрде жұмыс іздеуге кірісті. Кенеттен жігерленіп кеткендіктен емес — басқа амалы қалмағандықтан. Сәуле күн сайын хабарласты: бірде ренішпен, бірде жалынышты үнмен. Айгерім қысқа ғана, сирек жауап беріп отырды.
Бір ай өткен соң Арман қарапайым жұмыс тапты. Арман қалағандай емес, жалақысы да жоғары емес, бірақ бұл — бастама еді. Бір кеште ол үйге шаршап келді, жүзінде сенімсіз жымиыс бар.
— Алғашқы жалақымды алдым, — деді ол. — Телефонымның ақысын өзім төледім.
Айгерім сәл жымиды.
— Көрдің бе? Болады екен.
Олардың қарым-қатынасы бір күнде түзеліп кеткен жоқ. Келіспеушіліктер болды, үнсіздік орнаған сәттер де, күмән да аз болмады. Сәуле кейінірек қайта оралды, бірақ енді бәрі басқа ережемен еді. Ақшаға қолжетімділік жоқ, Айгерімнің артынан шешім қабылдау жоқ.
— Сен өзгеріп кетіпсің, — деді Сәуле бір күні.
— Жоқ, — деді Айгерім. — Мен өзімді қайта таптым.
Айгерім бұл отбасының болашағы қандай болатынын әлі нақты білмеді. Бірақ бір нәрсені анық түсінді: енді ешқашан өзін өзгелер үшін ақша көзіне айналдыруға жол бермейді. Дәл осы сезім оған алғаш рет шынайы еркіндік сыйлады.
