Ол Нацистік Сарбаздан Оны Аяздан Құтқаруын Өтінді… Әрі Қарай Болған Оқиға Керемет Болды
-Менің атым Изория де ла Кур. Мен бүгін 82 жастамын, алпыс жылдан астам уақыт бойы басымнан өткен оқиға туралы үндемедім. Мен ұмытып кету мені қорғайды деп сендім—егер мен бұл күн туралы ешқашан айтпасам, ауырсыну ақырында басылады. Бірақ бұл ешқашан болған емес.”
Бұл естелік менің ішімде емделуден бас тартқан суық күйік сияқты қалды. Соңында мен өзім үшін емес, сөйлеуге бел будым. Мен оның өмірімді өзгертуі үшін тым қартайдым. Мен ешкім ешқашан: “мен білмедім.”
Бұл 1943 жылдың қысы, францияның солтүстігінде бұрын-соңды болмаған ең суық қыстың бірі болды. Қар шексіз жауып, суық сүйектерімізге сіңіп кеткендей болды. Мен он сегіз жаста едім, мен анаммен және сіңлім Селинмен Бірге Бельгия шекарасына жақын Орналасқан Монтрей-сюр-Лисс маңындағы шағын тас үйде тұрдым. Менің әкем үш жыл бұрын 1940 жылы Франция ыдыраған кезде қайтыс болды.
Біз тыныш өмір сүрдік. Анам ауыл тұрғындарына киім тігеді, мен оған көмектестім. Біз нанның әрбір бөлігін мөлшерледік. Егер мен көзге көрінбейтін болсам—егер мен ешқандай қиындық тудырмасам—соғыс бізді жалғыз қалдыруы мүмкін деп сендім.
Бірақ соғыс ешкімді жалғыз қалдырмайды.
Қаңтардың бір күні таңертең, таң атпай, біреу біздің есігімізді қақты. Сыртта үш неміс сарбазы тұрды, олардың формалары мінсіз, жүздері бет-әлпетін білдірмеді. Олар менің анамды заңсыз радионы жасырды деп айыптады. Бұл дұрыс емес еді, бірақ бұл маңызды емес еді. Олар екеумізді де алып кетті.
Біз жүк көлігіне отыруға мәжбүр болғанға дейін Селинге қайта қарауға әрең үлгердім.
Саяхат аязды қараңғыда екі күнге созылды. Артқы орындықта сегіз жас әйел үнсіз және үрейленіп отырды. Жүк көлігі ақыры тоқтаған кезде мен аяғымды сезе алмадым.
Біз сыртқа шыққанда тікенді сыммен көмкерілген биік қара қоршаулар мен жартылай қарға көмілген қара ағаш казармалардың қатарларын көрдім. Прожектордың жарығы ауланы ұйқысыз көз сияқты баяу шарлап өтті. Дәл осы сәтте мен тозаққа түскенімді түсіндім.
Суық бөлменің ішінде бізге толық шешінуді бұйырды. Күзетшілер біздің басымызды тот басқан ұстарамен қырып тастады. Содан кейін олар біздің қолымызға сандарды татуировка жасады. Қара сия менің теріме сіңген кезде ине жанып кетті.
Менікі 1228 болды.
Осы кезде Изория де ла Кур жоғалып кетті. Мен тек нөмір болдым.
Лагерьдегі өмірдің қисыны болған жоқ. Күніне екі рет біз көшеде қоңырау шалу үшін тұрдық, кейде қарда бірнеше сағат бойы жұқа сұр көйлектерден басқа ештеңе кимедік. Егер біреу құлап кетсе, олар құлаған жерінде қалды. Біздің жалғыз тағамымыз сулы сорпа, кейде шіріген картоптың бір бөлігі болды.
Менің айналамдағы әйелдер аштықтан, аурудан және суықтан баяу өлді.
Түнде өсек-аяң туралы сыбырладық. Лагерьдің шетіндегі шалғайдағы казармада дәрігерлер эксперименттер жүргізді. Кейбір әйелдер қатты суыққа ұшырады, сондықтан ғалымдар адам ағзасының қанша уақыт өмір сүре алатынын зерттей алды.
Мен бұл қауесеттер шындыққа жанаспайды деп үміттендім.
Олар мені таңдаған күнге дейін.
Ақпанның сұр таңы еді. Күзетші маған нұсқаған кезде біз қоңырау шалу үшін қарда тұрдық.
– Сен. Кел.”
Мен асқазанымның қысылғанын сездім. Біреуді осылай алып кеткенде мұның нені білдіретінін бәрі білді.
Олар мені жасырын казармаға апарды, онда ақ халатты үш адам күтіп тұрды. Түсіндірместен олар маған киімімді шешуді бұйырды. Менің білектерім мен тобықтарым өрескел арқандармен байланған.
Сосын олар мені сыртқа сүйреп шығарды.
Олар мені қарда дайындалған мұз тақтасына жатқызды. Менің қолдарым мен аяқтарым созылып, жердегі қазықтарға байланған. Мен мүлдем жалаңаш болдым.
Суық бірден соқты-менің терімді тесіп өткен мыңдаған инелер сияқты.
Алдымен жан түршігерлік жану ауруы пайда болды. Содан кейін ауырсыну баяу басылды, оның орнына ұйқышылдық пайда болды. Менің саусақтарым мен саусақтарым жауап беруді тоқтатты. Менің тынысым таяз болды.
Мен қорқынышты нәрсені түсіндім.
Ауырсыну басылғанда, бұл дененің бас тартқанын білдіреді.
Мен көзімді жұмып, анам Мен Селин туралы ойладым. Мен өзіме: “осымен бітті” дедім.
Содан кейін бір нәрсе өзгерді.
Экспериментті бақылап отырған сарбаздардың бірі алға шықты. Дәрігерлер казармадан бірдеңе алу үшін кетіп қалды. Бір сәтке ол екеуміз жалғыз қалдық.
Ол жан-жағына мұқият қарады.
Содан кейін ол менің жаныма тізе бүгіп, пышақты суырып алды.
Ол мені өлтіреді деп ойладым.
Оның орнына ол арқандарды кесіп тастады.
Менің қолдарым екі жаққа қатты құлады. Мен әрең қозғалдым. Солдат қалың пальтосын шешіп, мені орап алды. Содан кейін ол мені көтерді—мен ештеңе салмағандай ақырын—және мені лагерьдің арғы жағындағы қараусыз қалған сарайға апарды.
Ол мені бос қаптарға салып, пальто мен жыртылған брезентпен жауып тастады.
Бір сәтке ол менің көзіме қарады.
Ол ештеңе айтқан жоқ.
Сосын кетіп қалды.
Бұл пальто темекі мен дымқыл жүннің иісін сезді, бірақ бұл менің өмірімді сақтап қалды. Мен түні бойы сол сарайға тығылдым, дірілдеп, сезімім баяу қатып қалған денеме қайта оралды.
Келесі күні таңертең мен казармаға қайта оралдым. Ешкім сұрақ қойған жоқ. Лагерьде сұрақтар сізді өлтіруі мүмкін.
Сол күннен бастап солдат мені алыстан бақылап отырды. Ол менімен ешқашан ашық сөйлеспеген, бірақ кейде менің сорпа ыдысымда қосымша бір үзім нан болатын. Кейде тұтқындар эксперименттер үшін таңдалғанда, мені басқа тапсырмаға жіберетін.
Бірнеше аптадан кейін ол біздің жұмысымызды тексеріп жатқандай кейіп танытып, сынған француз тілінде бірнеше сөз сыбырлады.
– Ешкімге сенбеңіз. Ешкіммен сөйлеспе. Көрінбейтін болыңыз.”
Бұл сөздер менің өмір сүру ережеме айналды.
Айлар өтті. Соғыс өзгерді. 1944 жылдың сәуіріне Қарай Одақтастар алға жылжып жатыр деген қауесет тарады. Күзетшілер жүйке мен қатыгездікке бой алдырды.
Бір күні КЕШКЕ СС офицері келіп, жаңа эксперименттер жүргізу үшін әйелдерді таңдай бастады. Менің нөмірім қоңырау шалды.
Мен өлетініме сенімді болып, алға қадам бастым.
Содан кейін мен Кейінірек Матис есімін білген сарбаз араласты. Ол офицермен дауласып, құжаттарды көрсетіп, әкімшілік қателік жіберілді деп мәлімдеді. Бір сәт тітіркенгеннен кейін офицер оның орнына басқа әйелді таңдады.
Ол жоғалып кетті. Мен оны енді ешқашан көрмедім.
Сол түні Мен Матистен мені неге құтқарғанын сұрадым.
Ол соғыс жылдарынан әлдеқайда асып кеткендей, шаршап-шалдығып көрінді.
Сосын үнсіз жауап берді:
“Себебі, егер мен кем дегенде бір адамға көмектесе алмасам… онда мен енді адам емеспін.”
Бұл сөздер өмірімнің соңына дейін жанымда қалды.
Мен лагерьден аман қалып, соғыстан кейін Францияға оралдым. Мен өмірімді қалпына келтірдім, үйлендім, балалы болдым. Бірақ әр қыста мен әлі де сол қорқынышты суықты сезіндім.
Мен Матисті енді ешқашан көрген емеспін. Мен оның соғыстан аман қалғанын білмеймін.
Бірақ мен мынаны білемін: бір аязды түнде, әлем адамзаттың нені білдіретінін ұмытып кеткенде, бір адам басқа жаққа қарамауды жөн көрді.
Осы таңдаудың арқасында мен өмір сүрдім.
