Ерлан төрт сағаттан кейін келді. Күміс түсті жол талғамайтын көлік жертөле паркингінің артқы жағынан келіп тоқтады — алдын ала келісілгендей. Төменге түсіп, қарсы алдым. Терезе түсіп, таныс шаршаған көздер көрінді — шашына ақ кіріп, қозғалысы баяу, бірақ нық. — Сен әлі өзгермепсің, — деді Ерлан.
— Ал сен жақсы қартайыпсың, — дедім мен. Ол жымиды. Ішкі жарықты қосты. Артқы орында пластикалық чемодан жатты. — Құралдар, — деді ол. — Керек болса деп. Жоғары көтерілдік. Аяжан әлі ұйықтап жатыр екен. Жылы кілеммен жауып қойдым. Ерлан асүйге кіріп, айналаға көз жүгіртті. — Тамаша түрме, — деді. — Дәл айттың. — Жоспар? — Оның әлсіз тұсын табу. Адамдары, есептері, күзеті.
Арманның бар жүйесі бір-бірімен байланысқан. Бір жіпті тартсақ — бәрі құлайды. Ерлан ноутбукті жайып, мобильді модем қосты. — Полицияда, салықта адам бар, — деді. Жиырма минуттан соң экранда компаниялар тізбегі, жалған есімдер, есепшоттар пайда болды. Бір есім қайталана берді — Дамир Қайратұлы, күзет бастығы. Армияда болған, тәртіпті, бірақ сатылғыш. — Дамир — оның оң қолы, — деді Ерлан. — Барлық байланыс соның арқылы өтеді.
— Онда содан бастаймыз. Телефонды ашып, ескі контактілердің біріне қоңырау шалдым. — Нұрлан, бұл Ғалым. Таңертең ізсіз машина керек. — Адрес? — деді дауысы қысқа. — Айтпай-ақ қой. Қайда іздеу керегін білесің. Телефон үзіліп кетті. Ерлан бас изеді: «Ескі ережемен жұмыс істейміз». Кешке Аяжан оянды. Көзі мұңды, бірақ ішінде өмірдің әлсіз сәулесі пайда болыпты. — Әке, не істемексің? — Сені алып кетем. Және ол енді ешкімге қол көтермейтіндей етем. — Сені түсінбеймін… Ол тоқтамайды. — Тоқтайды. Біз қала ұйықтағанда шықтық. Камералары істемейтін артқы шығудан — бұның бәрі Ерланның ісі. Көлік баяу қозғалды. Артта қалған қаланың жарығы жаңбырмен араласып, айнада өшіп жатты. Аяжан артқы орында көрпеге оранып, терезеден қарап отыр. — Әйтеуір табады, — деді сыбырлап. Мен үндемедім. Қорқыныштың да мерзімі бар. Арманның да сондай ақыры болады. Біз ескі базаға жеттік. Бір кездегі оқу полигоны. Қазір — тозған ангар, шаң мен май иісі. Бір түнге баспана. — Бір тәулігің бар, — деді Ерлан. — Сосын ол іздей бастайды. Карта үстінде қызыл нүктелер жанып тұрды — Арманның ықпал аймақтары. «ОтанМаркет», түнгі клубтар, күзет фирмалары, саяси байланыстар, қайырымдылық қоры.
Әрқайсысы — ақша мен қорқыныстан тамырланған артерия. — Алдымен «Мұнар» клубынан бастаймыз. Ол — касса. Нал, есепсіз. — Бәрін алмақсың ба? — деді Ерлан. — Жоқ. Тек оны бос кеңістікке оятам. Бүкіл түн бойы жұмыс істедік. Ерлан кодтар жазып, жүйелерге кіріп отырды. Мен ескі таныстарға хабарластым. Бірі көмектесті, бірі үнсіз қалды. Бірақ ақпарат жиналды. Таң атқанда біз Арман жайлы бәрін білдік. Күн көтерілгенде Аяжан алғаш рет күлімсіреді. Кішкентай күлімсіреу, бірақ шынайы. — Әке, мен сені келмейді деп ойладым. — Мен әрқашан келем. Кейде жай кешігіп қана. Түс ауа Дамирді таптық. Ол кеңседен шыға беріп, «Мерседесіне» отырмақ болған. Мен қарсы ғимарат көлеңкесінде тұрдым. Бір қарас, бір тыныс, ескі дағды. Бірақ атып жібермедім. Күттім. Машинасына отырған сәтте тоқтатқышта ұстап алдық. Электрошок — және ол бізде. Ерлан есікті жапты, прожекторды қосты. — Дамир, сен бастығыңа шынымен адалсың ба? — дедім сабырмен. Үнсіз. Ерлан қысқышты алған кезде — бәрін айтуға көшті. Есімдер, парольдер, жолдар. Арман үйіндегі серверден бәрін басқарады, одақтастары туралы компромат сақтайды. Біз таң атпай кетіп қалдық.
Дамир тірі қалды. Қалсын. «Бұны адамдар жасаған жоқ, көлеңкелер істеді» дер. Аяжан көлікте үндемей отырды. Саусақтары орындықты қатты қысып алған. — Енді не болады?
— деді. — Енді ол қорқынышты сезінеді. Өз билігін жоғалтудың не екенін түсінеді. Кешкі жаңалықтарда қысқа сюжет шықты: «Мәслихат депутаты Арман Дулатидің деректері тарады, полиция тексеруде». Камералар оның жүзіне түсті — ашулы, абыржыған. Ақпаратар арасында есепшоттар, келісімшарттар, демеушілермен кештердің суреттері бар. Екі күннен соң қала қайнап кетті. Бизнесі құлап, серіктестері сырт айналды. Сонда ол қоңырау шалды
. — Ғалым, — дауысы қарлығып шықты, — не істеп жүргеніңді түсінесің бе? Ерлік іздейсің бе? Табам сені… Қызыңды да… — Жабыл, — дедім жай ғана. — Сен оны әлдеқашан жоғалттың. Кешке теңіз жағағында отырдық. Жел тұздай, еркін еседі. Аяжан қолымды ұстап, үш жылдан кейін алғаш рет тыныш отырды.
— Ол тоқтай ма? — деді. — Жоқ. Бірақ енді бәрібір. Ол енді ештеңе шеше алмайтындардың бірі. Бір аптадан кейін Арман елден кетті. Ресми себебі — емделу. Бейресми — өз жақындарынан қашу. БАҚ шулады, бірақ іздеген ешкім болмады. Аяжан теңіз жақта шағын үй жалдады. Кей түндері әлі де шошып оянатын. Бірақ күн өткен сайын тынысы жеңілдеп бара жатты. Мен қасында қалдым.
Қарумен емес. Дәптермен емес. Әке ретінде ғана. Ерлан кетерінде қысқа хабарлама тастапты: «Қажет болса — шақыр. Ескі қасқырлар ұйықтамайды». Таңғы аспанға қарап, мен көп жылдан кейін алғаш рет түсіндім: енді тыныштық соғыстың иісін емес, қайта оралудың иісін шығарады.
