«Кілт керек болса — алдымен өздеріңнен бастайық», — деді ол, көзін тайдырмай. Сол сәтте мен алғаш рет күлкімнің енді ештеңені құтқара алмайтынын түсіндім.
— Ерлан, балам, осы күндері кілттеріңнің көшірмесін жасап берші маған. Үйде қашан боласыңдар деп ойлап жүрмін, — деді Құралай апай, анасы, майлықты ұқыптап бүктеп, бір маңызды іске дайындалып отырғандай.
Қолымдағы шынаяқ жарты жолда тоқтады. Бояудың иісі, жаңа жиһаз, лаванда әтірінің жұпары — бәрі біз үшін жаңа өмірдің нышаны еді. Бірақ сол сәтте сол иістер ауырланып, бөлмені тұншықтырды. Біз Ерлан екеуміз бұл пәтерді өз қолымызбен жасап шықтық, әр сөткесін, әр бұрышын демалыссыз еңбекпен құрадық. Бұл біздің айлағымыз, тынысымыз еді. Бірақ кез келген айлақта өзінен капитан жасайтын адам табылады.
Құралай апай — жауыз емес, жоқ. Әлемінің ортасын бір күні жоғалтқан қарапайым әйел. Енді сол орталық — ұлының отбасында. Ол баласына бәрін өзі шешіп беруге, қашан тоңғанын, қашан шашын қиғызу керегін айтуға дағдыланып кеткен. Оның ойынша, өзінің бақылауынсыз Ерлан бірден хаосқа кетеді. Көшіп келгеннен кейін ол дерлік күн сайын келетін болды — тамақ толы сөмкелермен, түрі «екі бейшара аш қалып жүр» дегендей.
Бастапқыда бәрі сүйкімді көрінетін. Үй котлеті, қамқорлық, қоңыраулар. Кейін — «тюль дұрыс ілінбеген», «сабының арзан, қолды құрғатады», «Гүлнәз, шаршаған шығарсың — өзім жинап берем». Мен күліп, шай қайнатып, ашуымды ішімде тұншықтыратынмын — Ерлан үшін. Ол анасын сүйетін. Оның мейірімі шамадан тыс бақылауға айналып бара жатқанын байқамайтын. Мен шағымданған жоқпын. Бүгінге дейін.
Кілттер. Қарапайым, латуннан жасалған, бірақ сол сәтте бөлмедегі ауа қоюланып кетті.
Ерлан, телефонынан басын көтермей, жай ғана басын изеді:
— Әрине, мама, ертең кілтшіге барамын.
— Бір минут, — дедім мен сабырлы үнмен, шынаяқты жайлап орнына қойып. Ішім алай-дүлей болса да. — Құралай апай, кешіріңіз, бірақ сізге біздің кілт не үшін керек? Біз кешке үйдеміз ғой. Керек болса — хабарласыңыз, мен ашып берем.
Оның көзі мұздай, зерттегендей суық тартты. Ерінінің ұшы селк етіп, ашуланбауға тырысқандай болды.
— Гүлнәз, балам, сен әлі жассың ғой! Тірлікте не болмайды дейсің. Бір күні сапарға кетіп қаласыңдар — құбыр жарылса, не үтік қосулы қалса ше? Өрт, су… Сонда не істейсің? Есікті сындырмақпысың? Ал егер менде кілт болса — келем, тексерем, бәрі тыныш.
Мен бас изедім, оның қолдарына қарап — сенімді, сабырлы, бәрін бақылап үйренген. Бірақ ішімде бір үрей тұрды: өз үйіңнің шекарасы өзіңе тиесілі емес болса ше?
— Білмеймін… — деп үлгермей, Құралай апай ұлына бұрылды.
— Ерлан, айтшы, бұл ақылға қонымды емес пе? Өздеріңнің амандықтарың үшін ғой.
Ерлан күрсінді, даусында шаршаңқылық естілді:
— Мама, қойшы енді. Гүлнәз уайымдап тұр. Кешке сөйлесеміз.
Құралай апайдың жымиысы созылып шықты, бірақ көзінде әйнекше салқындық пайда болды — бәрін алдын ала шешіп қойған адамның көзқарасы.
— Әрине, әрине, балалар. Өздерің біліңдер, — деді ол, сөмкесін қолына алып. Бірақ қасымнан өткен сәт — иығыма саусағымен тигені сол еді, денемнен бір мұздай ток жүгіріп өткендей болды.
Есік жабылды. Сонда ғана байқадым — терезе алдындағы ваза мен шамның арасында оның ұқыптап бүктелген майлығы жатыр. Үстіне ескі кілттер қойылыпты — олардың бұрынғы үйінің.
Қағаз бетінде жазу бар еді: «Әділдік үшін».
Ішімнен бір жер үзіліп түскендей болды. Сол майлықтың астында басталуға дайын дауыл жатқанын сездім. Оның барлығының басы енді басталды.
Оқиғаның жалғасы бірінші пікірде
«Кілт керек болса — алдымен өздеріңнен бастайық», — деді ол, көзін тайдырмай. Сол сәтте мен алғаш рет күлкімнің енді ештеңені құтқара алмайтынын түсіндім.
